точка зрения 10 января, 2013 Comments Off on Серік ЖАРМ?ХАМЕДОВ, кинорежиссер: Киноны к?рермен ?ана классика?а айналдырады

Серік ЖАРМ?ХАМЕДОВ, кинорежиссер: Киноны к?рермен ?ана классика?а айналдырады

- Сізді кинос?йер ?ауым «?тел­­меген парыз», «Асуда», «С?р­­сенбіні? с?тінде» ар?ылы таниды. Бес ж?зден аса к?ркем фильмге дубляж жасады?ыз. ?азір де ау­дарманы? ортасында ж?рсіз. Б?­гінде «Фильмдерді ?аза?ша с?йлету ке?ес заманында?ы де?гей­ден аса алмады» деген пікір басым. Аударма мен дубляжды д?рыстау­ды? жолы бар ма?
- Аудармада ана тілді? а?сауы - ?лкен трагедия. Б?гінде аударма, дубляж жасау кешегі де?гейден аспа? т?рма?, оны? ша?ына да ілесе алмайды. Б?л м?селені д?­рыс­тау аса ?иын шаруа емес. О?ан е? бастысы, ниет пен азын-аула? тиын-тебен ?ажет. Телеарналарда тек экранды? уа?ыт?а ?ана (1 са?ат?а - 2500 те?ге) т?лейді. ?аржыны ?немдеу бірінші орында т?рады. ?азір бір кинода 20 ер­кекті? дауысын бір-а? актер, б?­кіл ?ыз-?ыр?ынны? с?зін жал?ыз актриса о?иды. Ке?ес уа?ытында фильмде 30 кейіпкер болса, 30 актер дыбыстайтын. ?азіргі тех­ни­каны? дамы?ан жа?дайында е? кемінде т?рт, алты актермен жап-жа?сы дубляж жасау?а м?мкіндік бар.  - Кинолар к?ні ерте? тарих болып ?алады. «Уа?ыт - а?ша - маман тапшылы?ы» ше?берінен шы?пай, ?олымызды кеш сермеп ж?рмейміз бе?  - Б?л м?селеде жанашырлы? жетіспейді. Бізде аудармашылар?а жа?дай жасау керек. Біраз уа?ыт б?рын «?аза?фильмні?» жанынан аударма студиясын ашып, ?аза? дубляжыны? майталманы Майра ?бусейітованы? атын беру керек» деген м?селе к?тердім. Жастарды баулыса?, аударма мен дубляжды? к?ші т?зелер еді. Сонда ?ана ана тілімізді манс??тайтын ?аза? эк­раны д?рысталады. - Кейінгі кезде адамзатты жою, а?ырзаман, атыс-шабыс?а толы кинолардан ел де жалы?ты. От­басы жайлы телехикаялар, та­рихи фильмдер т?сіріліп жатыр. ?аржысы бар адамны? кино т?сіруі ?детке айналды. Сізді ?азіргі кино ?ндірісіндегі ?андай м?селелер тол?андырады? - Біз ашаршылы?, з?лмат, ?у­?ыннан ??тылып, Батыс пен Шы­?ысты? мидай араласып, шатас­?ан ауыс-т?йісті? уа?ытына тура келдік. Ауыс-т?йіс сел сия?ты жо­лында?ыны жайпап ?теді. Ма?ан м?дениеттер ?а?ты?ысы­нан кейін ?лкен ?згерістерді? болуы за?дылы? сия?ты к?рінеді. ?азір жо?ымызды т?гендеуге ?ре­кеттеніп жатырмыз. Т?уір д?­ниелер бар. С.Нарымбетовтi? «?ыз жыла?аны» с?тті шы??ан. А.?мір??ловты? «?ош бол, Г?л­сарысы» бір т?бе. А.Сатаевты? «Жау­ж?рек Мы? баласы» алаш­ты? рухын ?айта оятты. Ермек Т?рсынов: «Мені? «Шалыммен» а?са?алдар бітті. ?р уа?ытты? ?з шалы бар. ?азір шал к?п, а?са?ал жо?» деп эгоистік пікір айтады. Жаны бар с?з. Біра? Ермек «Шал» ар?ылы «?андай ?иынды? болса да ?мір жал?асады. Жастарда ке­лешек бар. А?са?алдар солардан шы?ады» дегенді айтады. Сонды?­тан тек ?р н?рсені? уа?ытын к?т­кеннен бас?а амалымыз жо?. Жарамсыз д?ниелер жа?алауда ?алады. - Аты а?ыз?а айнал?ан режис­серлермен замандас болды?ыз. Б?­гінде «Мені? фильмдерімді т?сінуге халы?ты? де?гейі жетпейді» дейтін режиссерлер ?здері адасып ж?рген жо? па? - Бізде о?у ?тіп кеткен режис­серлер бар. ?р жерден ??рап-c?­рап о?ып ал?аныны? айналасында ?ана с?йлейді. ?зіндік ойлау ж?йе­­сі жо?. ?аза?та бар жау?ар­лар­ды, шетелді? ??ранды д?ние­лерімен ?аза??а ?сынып, сен­са­ция жасай­мын деп тыраш­­тана­­тындар жо? емес. Ж?рт т?сінбейтін ?зіні? субъективті т?сінігін ты?палайды. Шалажансар д?ниеге к?рермен илансын ба?.. Сонды?тан кино с?тсіз болады. ?зін-?зі а?тау ?шін айтылатын «Жалпыадамзатты?!» деген ?ранды ?станатындар бар. «?аза? киносыны? д?уірі менен басталды» деп ?ктемсіп с?йлейтін­дерді? т?шымды туындысын бай­?амадым. Мені?ше, ?зі?ді ха­лы?тан жо?ары ?ою эгоистік, на­дан­ды?. - «Шетелге барды, ж?лде ал­ды» деген киноларды? кейбірін ха­лы? білмейді де ?ой... - Бай?аулар?а баратын кин­о­лар с?згіден ?тпейді. ?азір а?ша? болса, жыланны? тілін табатын ж?лмыр болса?, кино?ды ?ол­ты?ы?а ?ыстырып алып, алты ??рлы?ты аралап шы?у?а «да??ыл жол» ашы?. ?аржыны? к?шімен бай?аудан ??р ?ол ?айтпайды. ?олдаусыз, жарнамасыз ?анша жерден классика т?сірсе? де, т?к шы?пайды. Аны? білетінім, ?аза? киносыны? ішінде шетелден Гран-при ал?ан еш?айсысы жо?. «Мені? атым ?ожа» арнаулы ж?лдемен келді. Арнайы ж?лде - кино жерде ?алмасын, ?оржыны ??р ?айтпасын деп бере салатын сыйлы?. «?ыз Жібек» ?атысса, с?з­сіз алар еді. Біра? о?ан Батыс­ты? «Шы?ысты? ба?ытта, ескілік­ті? сарыны басым...» деген бір­жа?ты к?з?арасы кедергі. Мені?ше, бас ж?лдеден ?міт­кер­лер - «?ыз Жібек» пен «Атаман­ны? а?ыры». - Кинолары?ызды бай?аулар?а ?сынып к?рді?із бе? - Мені? кинода?ы ?кінішім, «?телмеген парызды» бай?ау?а ?атыстыра алмадым. 1984 жылы Ташкентке кинофестивальге бар­ды?. Алыс-жа?ыннан киноны? жілігін ша?ып, майын ішкен ма­мандар келді. Еуропадан келген­дер Болат Ж?мішевке: «Фильмді ?айта к?рейік» деп ?ол?а са­лып­ты. ?уанышым ?ойныма сыймай дала?тап «Ма?ан зал бері?із, ки­номды чех, неміс, француздар к?р­гісі келеді» деп «?аза?­фильмге» бардым. Екі орыс ?йел: «Сен кімсі?? Біз сені кино т?сірту ?шін ша?ырды?, фильмді жарна­малау, пайда табу біздікі. Шетел­діктерге к?рсетемін десе?, п?лен­бай а?ша т?ле!» деді. Мен сол кезде бірінші рет ?зімні? ??л екенімді сезіндім. Т?сірген ки­ном­ды к?рсете алмай, тауым ша­?ылып, жігерім ??м болды. ?о­на?тар?а ?упірімдеп ж?ріп ?а­ла­ны? шетіндегі кинотеатрдан «?телмеген парызды» к?рсеттік. Не керек, немістер «?мірден алын­?ан, ?мірлік м?селені тап бас?ан фильм екен» деп ?атты ?натты. Олар «Бізде ?тетін бай­?ау?а кел, «Гран-при болмаса да, І орын «?телмеген парыздыкі!» деді. Жарнамасын, к?шірмесін с?ратты. Білместік, а??алды?, тартынша?ты? болды ма ?з ки­номды ?зім ?сына алмай шарасыз ?алып ?ойдым. - «Мені? атым ?ожаны» «Ме­ні? де атым ?ожа» деп ?айталап т?сірді. Танымал фильмді осылай­ша ?айталап т?сіруді? ?ажеттілігі бар ма? - Классиканы ?айта т?сіру орысты ?айталау... Біра? м?нда уа?ытты? ке?істігі аны?талатын н?рсе бар. ?арса?баевты? «Мені? атым ?ожасы» ?ашанда классика. Арада 30-40 жыл ?ткеннен кейін «Біз ?ай д?режедеміз?», «Біз кім­біз?» деп б?гінгі ?ожаларды к?р­сете алса, д?л сондай фильм жа­сау?а болар еді ?ой. К?ркемдік де?гейі ?арса?баевты? ?ожасы­нан аса алмау - алды??ы буынны? алдында т?мен екенін ай?а?­та?аны. Еліктеу бар-да?ы орындау шеберлігі жо?. «?арса?баевтан кем емеспін» деп к?пінгеннен г?рі ?нер д?режесінде салыстыр­?анда халы?ты? есінде ?алды ма? Сан рет ?айталаса да жалы?пай к?ре ме? «То?па?ы мы?ты болса, киіз ?азы? та жерге кіреді» деген жал?ан намыс ?нерге жарамай­ды. - ?аза? зиялылары жайында «Жезкиік», «?ш б?йтерек», «?де­биет ж?лдызы», «?ыранны? ?ана­тынан ?уат ал?ан», «Ай кешігіп туа­ды» деректі фильмдерін т?сір­ді?із. ??р ма?тан?а ??рыл?ан, к?з­к?ргендер, зерттегендер «керемет еді» дегеннен ?рі аспайтын деректі фильмдерге ты? ба?ытта ?андай жа?алы? керек деп ойлайсыз? - Т?л?аларымызды бос ма?­тауды? бар екені рас. ?азір 20-30 минутты? ша?ын хабарларды «фильм» деп атап ж?рміз. «Ту?ан елін, ж?рген жерін, жылдарды тізіп шы?ып, со?ында «моласы ?оршалмай ?ор болды, басына к?ктас ?ою керек...» деп ая?тала­тын сюжетті «деректі фильм» дейді. Фильм болу ?шін кейіпкер несімен ерекше, жа?сылы??а жету ?шін ?андай табандылы? таныт?анын сатылап ?амту керек. Фильмні? кейіпкері мінсіз бол­майды. Айды? ар?ы бетін де ?амту шеберлікті талап етеді. «?дебиет ж?лдызында» Зейнолла ?абдолов­ты? «М?сіреповті ма?тауды? ?а­жеті жо?. Біз М?сіреповпен ма?­тануымыз керек» деген ойымен ?абе?ні? ?зін с?йлеттік. «?ш б?йтеректе» Ілияс, Бейімбет, С?­кен­ді баттитып к?рсете бермей, ?немі атты? ?стінде бейнеледік. ?р?айсысы жолайры?та б?рылып кеткенде, ?мірін, шы?армашы­лы­?ын жеке-жеке баяндады?. Т?р­медегі темір есіктер, сатыр-с?тыр етіктер сол заманны? бейнесін к?з алды?а ?келеді... «Алматы» арнасы е? ал?аш ашыл?анда ?лтжанды азамат Серік ?бікен?лы ?аза? киносын эфирден т?ра?ты к?рсетіп отыр­ды. ?лт ?шін е?бек еткен ?жым еді. ?азір деректі фильмдер еш­кім­ге керек болмай ?алды. - ??гіме?ізге ра?мет. С?хбаттас?ан Майра ЖАНЫСБАЙ             http://www.aikyn.kz/index.php?option=com_content&task=view&id=18103&Itemid=2
Загрузка...

Комментирование закрыто.