Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Нұрғиса ЕЛЕУБЕКОВ (фото)

Бүгінгі таңда еліміздің жоғары оқу орындарындағы 50 миллион оқулықтың 8 миллионға жуығы ғана қазақ тілінде екен. Егер ЖОО-да білім алып жүрген 600 мың­нан астам жастың 52 пайызы­ның мемлекеттік тіл – қазақ тілінде білім алатынын ес­кер­сек, оқулықтарды тез ара­да қазақшалау қажеттілігі туындайды. Алдағы жылдарда мем­лекеттік тілде білім ала­тын жастар саны 70 па­йыз­ға жетеді деп күтілуде. Демек, оқулықтары­мыз­ды да осы талапқа сай, қазақтілді үлесін арттыруды ұмытпауы­мыз керек. Әзірге ЖОО-дағы қазақ бөлімінің студенттері орыстілді оқулық­тар­ды пайдаланып жүр.

Студенттерді сапалы білім нәрімен су­сын­датып, заманауи маман ретінде да­йын­дауда жоғары оқу орнындарындағы кітапха­на­ның ма­ңы­зы зор. Сондықтан оқу ор­дасы­ның кі­тап­ханасын қажетті кітап қо­ры­мен толық­тыр­май, студенттерге за­ма­науи оқу­лық­тар­ды қолжетімді қылмай сапалы білім­ге қол жеткізу мүмкін емес. Яғни еліміз­дің оқу орындарында қажетті оқулықтардың же­­тіспеушілігі, тіпті мүлдем болмауы кей­бір ма­мандықтардың заман көшінен қа­лып қоюы­на себепкер болып отыр. Осы орай­да жа­қында Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлт­тық универси­теті­нің студенттері «Бізге оқу­лық жетіс­пей­ді. Кей мамандықтарды меңгеру­ге оқулық­тар аздық етеді, бар кіта­п­тар­дың өзі орыс тілін­де» деп наразылықта­рын білдірді. Тех­ника, медицина, экономика ғылым­да­ры бойынша салалық оқулықтар түгіл, гу­ма­нитарлық мамандықтарға қатыс­ты кі­тап­тар да жетісе бермейді екен. «Ал соң­ғы жыл­дары қайта басылып шыққан оқу­л­ық­тардың қатесі көп» дейді студенттер.

Ақбота ӘМІРБЕК, С.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университетінің 3-курс студенті:

– Медицина саласына қатысты кітап­тар­­дың барлығы дерлік орыс тілінде. Ал орыс тілінен аударылған оқулықтардағы қате шаш етектен. Медицина саласына қатысты тер­мин­­дер қалай болса солай аударыла сал­ған. Сондықтан қазақ тілінде­гі аударма­сы­нан гөрі орыс тіліндегі нұс­қасы әлдеқайда түсі­нікті. Бүгінде дамыған ел­дердің сту­дент­тері лекция жазбайды. Әр­қай­сысының қолында қажетті нәрсесі кітап күйінде жү­реді. Ал біз әлі күнге дейін жыл­дар бойы алатын білімді  ежік­­теп лек­ция жазумен уақытымыз өтіп жатыр.

Атап айта кетерлік жайт, 2011 жылы бі­лім беруді дамытуға жұмсалатын мемле­кет­тік бюджет шығыстары 9 миллиардқа жуық теңгені құраған. Және жыл өткен са­йын білім саласын дамытуға бөлінетін қар­жының көлемі ұлғайып келеді. Әйтсе де 20 жылдан бері не студенттеріміз не оқушы­лары­мыз оқулыққа жарыған емес.

Оқушылар да оқулыққа жарымай жүр

«Аспаннан киіз жауса да құлға ұлтарақ бұйырмайдының» кебі ме, жыл сайын баспалардан оқулықтар басылып шығып жатса да, қыркүйек айы бойына ата-ана­сын ерткен оқушылар оқулық іздеп са­бы­лып жүреді. Биыл 5-сыныптың баласының оқыған кітабы келер жылы інісінің оқуына жарамай шыға келеді. Ал ата-аналар оқу жылы бойына оқулық іздеп сабылып жүр­ген­де, олар іздеген оқулық базардың сөре­ле­рінде самсап тұрады. Оқулықтардағы олқылықтарды байқаған білім министрі де жақында «Жаңа әдістеме бойынша жаңа кітаптар жаздырамын» деп жар салды. Осы уақытқа дейін ұстаздар мен ата-ана­лар тарапынан сынға ұшыраған қаншама оқу­лықтар қолданыстан алынып тасталды. Де­мек, сол уақыттарда талапқа сай емес, са­па­с­ы сын көтермейді деп танылған оқу­лық­тар үшін бөлінген қыруар қаржы желге ұшты деген сөз. Жоғары оқу орындарының сту­денттері ғана емес, мектеп оқушылары да осылайша оқулыққа жарымай жүр. Жә­не оқушылардың оқулығы да қателікке толы. Ауыл баласы ең қажеттi оқулықтардан тап­шылық көрiп отырған кезде, «қала мек­тептерiнiң 76 пайызы, ауыл мектептерiнiң 73 пайызы ғаламторға қосылды» деп бөр­кімізді аспанға ату қисынсыз секілді.

Шамшадин ӘБДІКӘРІМОВ, филология ғылымының докторы, профессор:

– Дәл қазіргі таңда еліміздің оқу­лық­тарын сапалық тұрғыдан жақсартуымыз ке­рек. Және мектеп оқулықтары мен ЖОО оқу­лық­тарының сапасын бақылап отыра­тын жауап­ты орган керек. Әйтпесе бүгінгі күні ба­сылып шығып жатқан оқулық көп, бірақ іліп алары жоқ болып кетті. Сондай-ақ мек­теп оқулықтарын бес жылда бір жаңартуды жолға қоюымыз қажет. Әйтпесе мектеп оқулықтарында бей-берекетсіздік орын алуда. Айта кетер жайт, оқулық­тар­ды жыл сайын басып шығара беруден гөрі еліміздегі барлық оқушылар­ға жеткі­л­ік­ті болуын қамтамасыз етуіміз керек. 

Сондай-ақ дәл қазіргі таңда оқушылар мен студенттерге сапалы білім беріп қана қой­май, ұлтымыздың ұлттық ерекшелік­те­рін кеудесіне сіңіретін, идеологиялық са­на-сезімін қалыптастыратын оқулық керек секілді.

Дос КӨШІМ, «Ұлт тағдыры» қозғалысының төрағасы, саясаткер:

– Тәуелсіздік алғанымызға 20 жылдан астам уақыт өтсе де, оқулықтарымыздың са­па­сы сын көтермей тұр. Басқа елдердің оқу­лықтары оқушылар мен студенттерге білім беріп қана қоймай, жастардың бо­йын­да патриоттық сезімнің қалыптасуына ық­пал етіп, елдің идеологиялық сана-сезі­мін қалыптастыруға жұмыс істейді. Осы орай­да еліміздегі оқулықтардың идео­ло­гиялық тұрғыдан қызмет етуіне менің көңі­лім толмайды. Осыдан үш-төрт жыл бұрын 8-сыныптың әлеуметтік-экономикалық геог­рафиясы қолыма түсті. Әлеуметтік-экономикалық географияның негізін салу­шы­лар деп «Иванов, Петров, Сидоров»… деген орыстардың тектері толып тұр. Сонда ағылшындар, немістер бұл ғы­лым­ды жасаған жоқ па? Бізді сол кездегі идео­­ло­гия бойынша бәрін орыстар ойлап тапты, бар­лық білімнің негізін салушы орыс­тар деп үйретті. Өкінішке қарай, біз әлі де бол­с­а сол идеологиядан арыла ал­май келе­міз. Әлі де болса оқулық­тарымыз­да бар­лық дүниеге көршілердің көзқа­расы­мен қараймыз. Сондай-ақ әлгі әлеу­­­мет­тік-эко­номикалық географияда «Қа­зақ­тар Қа­зақ­станда кең таралған» де­ген сөйлем бар. Сонда қазақтар Қазақ­стан­­да таралмай, қай­да тарауы керек? Сон­­дай-ақ әлгі оқу­лық­та тың игеру жыл­да­ры жайлы да айта келіп, оны тек жақсы жа­ғы­нан көрсетеді. Ал тың игерудің арқа­сын­да қанш­ама мек­тептің жабылып, де­могра­­фия­мыздың бұ­зыл­ғаны жайлы ақи­қат сонда қайда қал­ды?! Кеңес Одағы кезін­де тың игеруге қызыл­дар қалай қара­ды, дәл сол көзқарас оқу­лықтарымызда сақталып қалған. Тарих бетін­де орын алған оқиғалардан қазақ хал­қы қандай зардап шекті, қалай қырыл­ды – мұның бәрі бүгінгі күні ұлттық мүдде тұр­ғысынан бір қаралып, солай баға бе­рілуі керек.

Қазір баспаларымыз оқулықты білім құралынан гөрі ақша табудың жолына айналдырып алған секілді. Сондықтан бір сәт оқулықтарымызға қазыналы, сапалы білім, идеология құралы ретінде де бір қарап көрсек кәнекей?!

Автор: Қуаныш ӘБІЛДӘҚЫЗЫ

http://alashainasy.kz

 

Рубрика: