Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

?аза?станды ?лемге танытатын Семей полигонын айтпа?анда та?ы екі бренд бар. Ол – Бай?о?ыр ?арыш айла?ы ж?не Медеу м?зайдыны. Алдымызда?ы 5 а?панда Медеу шат?алында ал?аш?ы таби?и м?зайдыныны? ашылуына 62 жыл болады екен. Ал осыдан бір айдай б?рын ?азіргі жасанды м?з ?атырыл?ан Медеу спорт кешені ша?ын ?ана дастар?ан жасап, ?зіні? 40 жылды?ын атап ?тті.
М?ндай д?ниеж?зіне таныл?ан, м?з ала?ында 150-ден аса ?лемдік рекордтар жасал?ан спорт кешеніні? мерейтойын республика к?лемінде тойласа да арты? болмас еді. Со?ан ?ара?анда бір кездегі ?аза?ты? ма?танышы, те?із де?гейінен 1691,2 метр биіктікте орналас?ан Медеу м?зайдыны б?рын?ы беделі мен ма?ызын жо?алта баста?ан сия?ты ма, ?алай? ?аза?станда ?ткен VІІ ?ыс?ы Азия ойындары да, конькимен ж?гіру спортынан «?лем кубогы» сайыстары да Медеуде емес, Астанада?ы жа?адан салын?ан «Алау» м?зайдыны сарайында ?ткізілді. ?йткені ?лемдік конькимен сыр?анау спорты ?азір жабы? ?имараттар?а к?шкен. Медеу спорт кешенінде 21 жыл ?ызмет еткен, соны? ішінде 17 жыл бас инженер болып айдынны? м?зын баптап, реттеп отыр?ан Дулат Кейкинні? Медеу м?зайдыны туралы айтары да мол, ?сыныстары да к?п. Медеу айдыныны? астында?ы бетон еденні? ішімен ?тетін фреон (м?здат?ыш с?йы?) ж?ретін ??быр жиырма жылды? ішінде Дулат Ж?рдем?лыны? басшылы?ымен екі рет ауыстырылыпты. Айдынны? т?бесіндегі темірден жасалып ілінген «Медео» деген жазуды «Медеуге» ?згерткен де осы кісі. О?т?стік Корея, М?скеуге барып Медеу м?зайдыныны? т?бесін жабуды? амалдарын ?арастыр?ан, ?азір оны? жобасын жасап ?ой?ан. «Азия дауысы» фестивалін Медеу айдынында ?ткізуге бірден-бір ?арсы бол?ан осы кісі. Дулат Кейкинні? пікірінше, б?л ?лемдік де?гейдегі ?айталанбас м?зайдыны концерт ?ою т?рма?, жаппай сыр?ана? тебетін жер емес, оны тек коньки спортын дамыту?а, ?лемдік жарыстар ?ткізуге ?ана пайдалану керек. Ол ?шін сыр?ана? ала?ыны? т?бесін со??ы ?лгімен жауып, Медеу м?зайдынына жа?а тыныс беру керек.

 

?лемге ?йгілі сыр?ана? ала?ы орна­лас­?ан жерді ?ткен ?асырды? 40-жылдары ке?естік конькиші Константин Кудрявцев тапты. Б??ан дейін ол Ке?ес Ода?ыны? т?к­пір-т?кпірін аралап, Кавказ, Алтай, Орал, Саян тауларынан лайы?ты жер таппай, осы Іле Алатауында?ы Медеу шат­?а­лына к??ілі т?сіпті. М?нда?ы климат, ж?м­са? ауа, сыр?ана? м?зды? сапасы Швей­царияны? Давос таулы курортына ??састы?ы басшылар?а да ?атты ?на?ан. 1951 жылы 4-5 а?панда таби?и м?здан жа­сал?ан айдында ?аза? КСР Министрлер Ке?есіні? сыйлы?ы ?шін ал?аш?ы чем­пионат ?ткізілді. А?панны? 5-і к?ні ке­?естік конькимен ж?гіруші Софья Кон­дакова екі бірдей ?лемдік рекорд жасап, сол к?н «ке?естік конькимен ж?гірушілерді? ?стаханасы» – Медеу м?зайдыныны? ту?ан к?ні болып тарихта ?алды. Содан бері осы жерде ?аншама тарихи о?и?алар, ?лемдік рекордтар жасалды. Алпыс жылдан астам уа?ытты? ішінде Медеу м?зайдыны ?анша рет жабылып, ?айта жанданды. 1972 жылы Медеу спорт кешені т?р?ызылды. ??­рылыс?а ?атыс?ан архитекторлар В.Кацев, А.?айнарбаев, инженер С.Матвеев сия?ты он адам 1975 жылы КСРО Мем­ле­кеттік сыйлы?ына ие болды.

– Тауды? биігінде конькимен ж?гіру бір б?лек те, жазы?та ж?гірген бір б?лек. Спорт­шыларды дайындауда да м?ны? ма?ызы зор. Елуінші жылдарда ке?естік коньки­шілер ?те жо?ары жетістіктерге жетті, 120 рекорд жасалды. Осыны? б?ріне Медеу таби?и м?зайдыныны? ар?асында ?ол жетті. Ке?естік спортшыларды? ?лем­дік м?зайдынында?ы н?тижесіз кезе?і алпысыншы жылдарды? ая?ында болды. 1966-1967 жылдарда Медеу шат?алында?ы б?гетті салу кезінде таби?и м?зайдыны ж?мыс істеген жо?. Сонымен, Медеу м?зайдыныны? бірінші кезе?і ая?талды. Содан кейін б?рын?ы сыр?ана? ала?ыны? ор­нына жасанды м?зайдыныны? ??ры­лысы басталып, 1972 жылдан бастап Медеу м?зайдыныны? тарихында?ы екінші д?уірлеу кезе?і басталды. Мен 1981 жылы осында м?здат?ыш ?ызметіні? басты?ы болып орналастым. Одан кейін 17 жыл, 2005 жыл?а дейін Медеу м?зайдыныны? бас инженері болдым. Оны? д?уірлегенін де, ??лдыра?анын да ішінде ж?ріп к?рдім. Мен бас?а ?ызметке кеткеннен кейінгі 9 жылды? ішінде 8 басты? ауысыпты. Демек, м?зайдынны? на?ыз жанашыры жо?, – дейді Дулат Кейкин.

?ткен ?асырды? 70-80-жылдарында Ме­деу м?зайдыныны? аты ?лемге жайы­лып, шары?тау шегіне жетті. 1974 жылы осында ?йелдер арасында?ы, 1984 жылы ерлер арасында?ы Еуропа чемпионаты ?тті, 1988 жылы ерлер арасында?ы ?лем чемпионаты болды. Медеуде 1989 ж?не1990 жылы м?зда?ы мотожарыстан (спидвей) ?лем чемпионаты ?ткізілді. Б?дан тыс к?птеген халы?аралы? жарыстар болып жатты. Осы кездерде ?лемдік конькимен ж?­­гіру спорты жа?а даму де?гейіне к?те­рі­ліп, жабы? ?имарат?а к?ше бастады. Е? бі­рінші Нидерландыны? Хренвен ?ала­сын­да?ы «Тиальф» жабы? м?зайдыны са­лынды. Ресей М?скеуді? Крылатскдегі ж?­не Челябинскдегі ал?аш?ы жабы? м?зай­­дындарын 2004 жылы салды, келесі жылы Коломнада пайда болды. Ал ?аза?станда т?бесі жабы?, жасанды м?з стадионы VІІ ?ыс?ы Азия ойындары ?арса?ында, 2011 жылы салынды. «?азір Медеу м?зайдыны екінші жоспарда ?алды. Кейбіреулерді? оны жаппай сыр?ана? те­бетін ала??а ай­налдыру керек, деген пікі­рімен келіспеймін. ?йткені Медеу спорт кешеніні? т?р?ан жері спорт­шыларды? дайындалуына, ха­лы?аралы? жарыстар ?ткізуге ?те ?олайлы. Ондай жерді ТМД елдерінен таба алмайсы?. Сонды?тан ?олда бар «алтынны?» ?адірін кетірмей, ?з орнымен пайдалан?анымыз д?рыс. Демалушы т?р?ындарды? жаппай сыр­­?ана?ы ?шін ?азіргі Медеу м?зайды­нынан с?л жо?ары, б?гет жа?та?ы ала? с?­ранып т?р. Осы бос жат?ан жерден ?ысы-жазы конькимен сыр?ана? тебетін спорт ала?ын жасау?а болады. Ал Медеу айдыныны? т?бесін жа?а техноло­гия­лармен жауып, халы?аралы? де?гейдегі спорт кешені де?гейіне к?терсек, о?ан жа?а тыныс берер еді» дейді Дулат Ж?р­дем?лы.

Медеуді? ?лемдік рейтингі т?мендеген со?, 1989 жылды? жазынан бастап мемлекет тарапынан берілетін ?аржы компенсациясы ?ыс?артылды. К?нк?ріс ?шін м?зайдынын жал?а беруге тура келді, осылайша спорт­шылар айдынына енді артистер шы?ты. Бір­неше жыл ?атарынан ?ткен «Азия дауысы» Медеуді? м?зын «тоздырып» жіберді. Медеу м?зайдынында?ы то?азыту ж?йесін ?айта жасау?а 1989, 1996-1998 жылдарда талпыныстар болды. Алайда к?р­делі ж?ндеу 2001-2003 жылдары жа­салды, оны? ?зінде толы?тай жасал?ан жо?. Жарты ??мырын осы жерде ?ткізген Дулат Кейкин сия?ты азаматтар Медеуді? б?рын?ы ?айнап жататын тіршілігін ?ай­таруды армандайды. Ол ?шін ж?зу бассейні, ?рт?рлі спорт ойындарыны? жаз?ы-?ыс?ы ала?дары, шана-бобслей жолы, та?ы бас?а нысандар салынып, на?ыз спорт кешеніне айналдыру керек. Ал оны? барлы?ы ?ар­жы?а тіреледі.

Медеу спорт кешенін жетілдірмей-а?, б?рын?ы ?алпына келтіру ?шін ?аншама ?аржы керек екен. Медеу шат?алында бірде-бір жылу ?азанды?ы жо?. Барлы?ы электр к?шімен ж?мыс істейді. ?йткені біріншіден, тауды? саф таза ауасы б?­зылады, екіншіден, т?тін айдынны? м?зын б?лдіреді. Т?тін т?рма?, м?нда жиі болатын т?манны? ?зі м?зды тесік-тесік ?ылып жеп ?ояды екен. М?ндай кезде ?ш то?азыт?ыш турбо­компрессорлы? ??рыл?ыны? екеуі ?немі ж?мыс істеуі тиіс. М?зайдынын то?азы­татын «Фреон-12» хладагентті? 7500 ке­лісін бірден ?олданатын бол?ан, сонды?тан жылына 2-3 тоннасын сатып алатын. КСРО кезінде б?рі есептелген, е? бастысы электр ?уатын арзан ба?амен аямай берген. ?ара?ыз, 80-жылдарда Медеу кешені жылына 28 000 000 квт са?ат электр ?уатын жа?атын бол?ан. ?р?ай­сысыны? ?уаты 1500 вт болатын 1600 прожектор м?зай­дынына жары? т?сіріп т?рды. Жары?ты былай ?ой?анда, 2 200 000 ккал/са?ат к?ші бар суытатын то?азыт?ыш ??рыл?ы са?а­тына 1500 квт ?уатты «ж?тып» жатты. КСРО кезінде осыны? б?рі ескеріліп, Медеу спорт кешеніндегі электр ?уатыны? квт ??нын 1 тиын жасап ?ой?ан. 1987 жылы «?айта ??ру» т?сында б?л же?ілдік алынды. Содан кейін кешенні? жа?дайы нашарлай бастады, оны? тек электр энергиясына ?арызы 2000 жылы 5 млн те?геге жетті.

– ?азіргі кезде ?лемдік де?гейдегі Медеу спорт кешенін саяба?тар­да?ы ?а­тарда?ы сыр?ана? тебетін орын?а айнал­дырып жібердік. Осылайша спорт нысаны ал?аш?ы ма?ызынан айырылып, м?дени шараларды ?ткізетін орын ?ана болып ?алды. Біз оны ?з де?гейіне к?тере алмады?. Осы жерде 21 жылдан астам уа?ыт ж?мыс істеген мен білетінім – 10500 отыратын орыны бар м?зайдыны к?бінесе бос т?рды. Алматы ?аласында жа?адан м?з стадионын салуды? ?ажеті жо?, барды ??сатуымыз керек. Ж?мыс істеп т?р?ан Медеуді жан­дандыр?ан ж?н, деп ойлай­мын. О?ан ?аза?станны? жа?дайы бар, – дейді Дулат Кейкин.

 

http://www.aikyn.kz

 

Рубрика: