Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

5193d82fedf0355f8269b3d21335b303Қарттардан қайрат кеткен­де қаңғытып жіберу тек Қы­тайда белең алып жатқан құбылыс емес. Елімізде де қарттар үйіне күн санап тір­келіп жатқан­дардың саны артуда. 
Қытай үкіметі «қарттардың құқық-мүддесін қамтамасыздандыру» туралы заң жобасына өзгерістер мен толықтырулар енгізіп, әке-шешесін қарттар үйіне тастағандар заңдық жауапкершілікке тартылатындығын жариялаған болатын. Заңға ата-анасын еркінен тыс қарттар үйіне тастағандарға мерзімсіз немесе ұзақ мерзімді қамақ жазасы қолданылатыны туралы тармақ енгізілген.

Аталған заңға сәйкес Жиаңсу өлкесі Уши қаласы Битаң аудан­дық халық сот мекемесі 77 жастағы әжейді туған қызы қарттар үйіне апа­рып тастағаны үшін мерзімді қамақ жазасына алынған. Қы­тайда ата-анасын қараусыз қал­дыратындар қатары күн санап көбейіп келе жатқандығы сонша, Шанхай сияқты ірі қалаларда қарттар үйіне 2-3 жыл бұрын тіркелмесе орын болмай қалатын жағдайлар көптеп кездеседі. Жо­ғарыдағы заң жобасына өзгерістер мен толықтырулар енгізілуінің басты себебі де осы болса керек.

Қарттардан қайрат кеткен­де қаңғытып жіберу тек Қы­тайда белең алып жатқан құбылыс емес. Елімізде де қарттар үйіне күн санап тір­келіп жатқан­дардың саны артуда. 2011 жылғы ресми де­рекке сүйенсек, Республика бойынша 67 қарттар үйі бар. Онда он екі мың­нан астам қарт тіркел­ген. Бұл көрсеткіш күннен-күнге өсіп келеді. Кім кінәлі?! Саналы ғұмырын бала­сына арнап, бар ар­маны бала­сының амандығы, одан қалса жақсы азамат болып қалып­тасуының қамын жаса­ған ата-анасынан бас тартқан санасыз ұл мен ақылсыз қыз кінәлі ме?! Әлде бар кінә «жас­тарға билігі жүр­мей­тін кәрің болады» деп Мөңке би айт­пақшы өз билігін өз баласына жүргізе алмаған қарттардың өз­дерінде ме?!

«ӨЛІМГЕ АСЫҒЫП ТҰРАМЫН…»

Ермұхан ата, қарттар үйінің тұрғыны:
– Ата-енесінен бөлек тұ­ратын орыстарды көргенде жағамды ұстаушы едім. «Сұм­дық-ай, сүй­генінің әке-ше­шесін сыйламаған келіннің, соңынан еріп ата-ана­сынан безген баланың ана дүниеде жазасы болар» деп өзімді іш­тей жұбататынмын. Тағдыр деген қиын екен ғой. Басқа салған соң көресің. Кеудеңде жаның болған соң көнеді екен­сің. Бір үйде өмір­лік жарым, кіші ұлым келін­мен және үш немерем тұратын бақыт­ты отбасы бол­дық. 63 жа­сыма дейін мектепте химия пәнінің мұғалімі болып қызмет істедім. Содан көзімді шел басып, бір жанарымнан айырылдым. Со­дан жұмыстан қол үздім. Бір жыл өт­пей жа­тып, бәйбішем аты жаман дерттен көз жұмды. Сол күннен бастап керексіз екенімді тү­сіндім. Балам мен келінім мен үшін күнде келіс­пей жататын. Бір-екі рет келі­нім кетіп қалды. Іштей біліп жүрдім. Кем­пірім­нің жылын бер­ген соң, балам «Көке, үйде отырып зерігіп жүргеніңізді байқап жүр­мін. Апамның орнын ешкім баса алмайды, білем. Бірақ мен бір шешімін таптым. Қарттар үйінде өзіңіз- бен қатар құрдас­тарыңыз бар. Айтар әңгіме­ле­ріңіз болады. Оның үстіне жақсы жасалған екен. Біз сізге келіп тұрамыз. Үйге келіп қонақ болып тұра­сыз…» деп ашық айтты. Әңгіме­нің соңын тыңдамадым. Бір­­ден киімімді жинап, дайындала бастадым. Көкірегімді кер­неген өксіктен балама тіл қата алмадым. Үнсіз­дік. Түс ауа қарттар үйіне кел­дік. Құ­жаттарды тіркеп, сол жерде қал­дым. Мені тастап кетіп бара жат­қанда балама: «Мен өмір­ден өткен соң, Құран оқып, соңғы сапарға шығарып сал­саңдар болды» дедім. Қара шаңырақтағы ғұмырымның жалғасы қарттар үйінде екені өңім түгілі түсімде де көрмеп­пін. Мұсылман заңы бойынша пенде саналы түрде өзіне қол жұмсауға болмайды. Әйтпесе, өлім­ге асығып тұра­мын. Өмі­рің ма­ғыналы болса, ұзақ ғұ­мыр жа­сағанға не жетсін?! Ал қарт­тар үйінде қай күннің өтіп жат­қанын да білмейсің. Қазір қарттар үйінде тір­шілік жасап жатқаныма екі жылдан асты. Тіршілік деймін-ау, әйтеуір жанбағыс. Айына бір рет балам келіп тұрады. Ал келінім мен не­мерелерімді осы жерге түскеннен көрмедім. Мұнда барлық жағдай жасал­ған. Бірақ көңілің тоқ болмаса, көйлегіңнің көк болға­ныны­нан не пайда?! (Ермұхан ата, көңілі босап, әңгімесінің соңын аяқ­тай да алмады).

«ӨТЕ КЕШ БОЛДЫ…»

Айбек ҚАРАБАЛИН:
– Анамның есімі Алтын бо­­латын. Әкем қайтыс бол­ғаннан кейін анам аздап ішуді бастады. Біз­ден бөлектеніп, алыстап кетті. Менімен де, әйеліммен де сөй­лес­пейтінді шығарды. Бар ермегі әкемнің суретіне қарап, жылайтын да отыратын. Уақыт өте бер­ге­ні­мізді, жаса­ға­нымызды жақтыр­май, бол­майтын дүниеге келіс­пей қалып жүрдік. Бір күні баспал­дақтан құлап кетіп, «Сендер маған қарамадыңдар, ша­лымның арты­нан кетсем, арманым жоқ» деп айқайға басып жылады. Мұны көрген 50 жас шамасындағы көршіміз «қарттар үйіне өткіз, онда басқа шал-кемпірлер бар. Әңгімелесіп, шер тарқатар. Кейін қалпына келгенде алып қайтасың» деді. Біраз ойлан­дым. Анамның күндегі айқайы таусылмады. Отба­сынан бе­реке кетті. Сосын қаладағы қарт­тар үйінің біріне әкелдім. Күн құрғатпай келіп, жағ­­дайын біліп жүрдім. Анам­ның інісі бар. Мен оны кіші әке деп атайтынмын. Мұны есті­ген кіші әкем қалаға келіп анамды қарттар үйіне өткізгеніме қатты ашуланды. «Саған жат адамдар айта береді. Бүгін барып шешеңді алып кел. Егер баға алмасаң, өзім-ақ алып кетемін» деді. Кіші әкем­нің сөзі қатты ойландырды. Жұ­мыс­тан соң барып алып қай­тамын деп шешім қабылдап отырға­ным­да, қарттар үйінен қоңырау ша­лып, анамның науқастанып қал­ғанын айтты. Бірден жолға шық­тым. Қарттар үйіне жеткенімде анамның бақилық болғанын естіртті. Сол кезде қателескенімді тү­сіндім. Қатемді қайта түзеуге өте кеш болды.

Кейбір мәліметтерге сүйен­сек, қарттар үйіндегілердің дені өзге ұлт өкілдері. Қазақ қарттары 15-20 пайызды құ­райды екен.

Фатима ТАШИМОВА, психология ғылымдарының докторы:

– Жас ұрпақтың ата-ана­сын қарттар үйіне өткізуі түрлі себеп­тен болады. Соның ішін­де ең жиі кездесетіні:
Біріншіден, қарттардың ішім­дікке әуес болуы. Тағдыр­дың түрлі соқпағына шыдамай, саналы жа­сында ішіп кететін қарттары­мыз­дың бар екені жасырын емес. Араққа салын­ған әке-шешесіне бала көп жағдайда шыдай алмай жатады.
Екіншіден, жарынан егде ке­зінде айырылған қарт адам пси­хологиялық, рухани тұр­ғыда құ­лазиды. Мұндай кездегі ата-әже­лердің мінез-құлқы қатты өзге­реді. Сол құбылысқа шыдай ал­маған баласы немесе қызы қа­рияны қарттар үйіне өткізеді.
Үшіншіден, келін немесе күйеу баланың қарттармен бірге тұра алмауынан. Балалы от­басы егер әйелі немесе күйеуі қарияны жақтырмай­тын болса, жеке ба­сының қамын ойлаймын деп ата-анасынан бас тартып жатады.
Төртіншіден, баласы неме­се қызы ішімдікке, барлық дү­­ние-мүлкін сатып құмар ойын­ға және т.б. салынып кетуі себе­бінен қарт­тар үйсіз-күйсіз далада қалып жатады. Бұл жағ­дайда да қария­ларымыз қарттар үйін пана­лай­ды.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) ата-ананы құрметтеу жө­нін­де «Алланың разылығы – ата-ананың разылығында, Алланың ашуы – ата-ананың ашуында жатыр» десе, Қа­сиетті Құран Кәрімде:  «Раб­бың, Өзіне ғана ғибадат ету­леріңді, әке-шешеге жақсылық қылу­ларыңды әмір етті. Ал егер ол екеуінің бірі не­месе екеуі де жандарыңда кәрі­лік­ке жетсе: «Түһ», – деме (кейіс білдірме). Сондай-ақ ол екеуіне зекіме де, ол екеуіне сыпайы сөз сөйле», – делінген «Исра» сүре­сінің 23-аятында.

Ата-ананың бақыты – балада десек, «бақытым» дей­тін ба­ласы төрінен көрі жақын әке-шешесін қарттар үйіне қаң­ғыртып жібергені қалай?! Бұл құбылысты қоғамдағы қауіпті дерт дейтін болсақ, ауру­дың «диагнозы» қандай? Қы­тай­лар сияқты ауыр заң жобасын жасап, қолданысқа енгізу ме?! Бірақ мұндай сана тұрғысынан келетін дерттің заңмен атқа­рылуы мүмкін де емес болып көрінеді.

 

http://www.aikyn.kz

Рубрика: