Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Нұрғиса ЕЛЕУБЕКОВ (фото)

Адам құқығына қанша жерден құрметпен қарайтын елміз десек те, жұмыс беру­шілер мұнымызды күн сайын жоққа шығарады. Тісіне қарап, түйе таңдаған саудагер секілді адамның жасына қарап жұмысқа қабылдауды сәнге айнал­дыр­ған оларға «адам құқығы» деген түсінік туажат болғалы қашан?

Бұрын жұмыс беруші жарнамалар «Жасы 40-тан аспауы тиіс» дейтін еді. Енді ол 40 «қыршын» кетті. Қазір жұмыс беру­ші­лердің есебі бойынша кәртамыс­тар қа­тарына 35 те ілігуде, 35 бер жағы ма дей­міз. Қыз-келіншектерге арналған жұ­мыс­тарда «Жасы 30-ға жетпеген болуы керек» де­ген талаптар да көбейіп келеді. Сонда жа­сы­мыз қайсы, жасамысымыз қайсы, кәрі­міз қайсы, кәртамысымыз қайсы? Әбден жа­ңылдық. Жаңылдырып, жаны­мыз­дан түңілдіріп отырған – қайдан құлақ шығар­са да, өз еркі бар қазаншы – жұмыс беру­ші. Еңбек кодексінде еңбек ету құқына қа­тысты жынысына, жасына, дене кемістікте­ріне, нәсіліне, ұлтына, тіліне, мүліктік, әлеу­мет­тік және лауазымдық және өзге де жағ­дайлар бойынша ешқандай кемсітуге бол­майтыны айтылса да, қазаншылары­мыз бұған пысқырып та қарамайды. Әлем жұр­ты мұны «дискриминация» деп жар са­ла­ды. Ендеше, сол дискриминацияңыз біз­де де жұмыс берушілер тарапынан дендеп тұр.

Бұдан бұрын бұл туралы Мәжіліс де­пу­таты Тұрсынбек Өмірзақов еңбек және ха­лықты әлеуметтік қорғау министрі Серік Әб­деновке сауал жолдағанынан хабар­дар­мыз. Онда депутат бұл мәселелерді министрге айта келіп, қазақстандықтарды жасына қарай дискриминацияға ұшырат­қысы келген жұмыс берушілерге шара қол­дануға шақырғаны және аян. «Бүгінгі күні барлық жұмыс берушілердің  жарты­сы­на жуығы 40-45-ке дейінгілерді ғана жұмысқа аламыз деп шалқаюда. Бұл – де­мо­кратиялық принциптерге мүлде қайшы әрекет. Ендеше, біздің демократиялық мем­лекет құрып жатырмыз дегеніміз қай­да?» деп ашына айтқанын БАҚ жарыса жаз­ған-ды.

Заңмен жүріп-тұратын да­мы­ған елдер бұл істе бейқам емес. Жұмыс іздеген адамды жұмыс берушінің кемсітуі орын ал­са, оның көзіне көк шыбын үйме­летіп, айыппұл төлетеді. Одан қалса, бір­шама уақытқа түрмеге тоғытылады. Ай­талық, жа­ңа­зеландиялықтар дискримина­ция болып табылатын 26 себепті анықтап, заң­дық негіздеп алыпты. Егер сол аталған 26-ның біреуі кездессе, жұмыс беруші жауап­қа тартылады. Ал Францияда жұмыс беру­шілер жарнама, хабарландыру бер­ген­де жасын көрсетуге тыйым салған. Сондай-ақ қандай да бір компания Фран­цияда жа­сына, жынысына, нәсіліне, ұлты­на және де тағы да басқа осындай кемсіту­лер­ге жол берсе, ол екі айдан бір жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүм­кін екен. Онымен қоса, сот үкімін баспасөз беті­не өз есебінен сол компанияның жа­рия­лауын және міндеттейтін көрінеді. АҚШ-та егде азаматтарға жұмыс беруші­лер арнайы квота қарастыруды да жолға қойыпты. Яғни 60 жастағы білікті маман­мен қатар жас азаматтан өтініш түссе, 60-тағы адам сол квота арқылы жұмысқа алы­нуы тиіс. (Бізде 60 жастағы алдыңғы тол­қын олай жұмысқа орналаспақ түгіл, қамал алар қырықтағы азаматтар жұмыс берушілер үшін егде саналуда).

Жә, бұл дамыған өркениетті елдер де­йік. Ал енді іргелес көршімізге на­зар ауда­райық. Ресей де бұл кемсіту­ші­лік­тен әбден ығыр болса керек. Еңбек заңна­масына өзгерістер, айыппұл төлеуді мін­деттейтін заңды енгізуге Мемлекеттік Ду­ма­ға ұсыныс айтып отыр. Ал Украинада осы жылдың 1 қаңтарынан бастап жұ­мыс берушілердің кемсітуіне жол бер­мейтін заң күшіне енді. Алда-жалда жұмыс беруші тарапынан жасына байланысты кем­сітушілік орын алса, белгіленген кө­лем­де айыппұл төлейді. Демек, украина­лықтар ендігі жерде жұмыс берушілердің алдында кіріптарлықтан ада. Әзірге бізде жұмыс берушілердің жұмысшыны мал я құл таңдағандай таңдауына тосқауыл бол­май тұр.

Статистикалық деректерді қарасақ, был­тырғы жылы 474,8 мың адам жұмыс­сыз ретінде тіркеліпті. Оның 185,9-ы – ер­лер, 288,9-ы – әйелдер. Енді жасына қа­тыс­ты ҚР Статистика агенттігінің кестесіне үңіліп көрелік.

Сөз басында атап өткеніміздей, жұ­мыс­сыздар санының басым үлесін – 25-34, 35-44, 45-54 жастағы азаматтар ие­ле­ніп отыр. Бұл сандарда жұмыс беруші­лер­дің жас шектеуінің салдары да бар. Жұмыс бе­рушілерді тәубесіне түсіретін талап кү­шеймейінше, жұмыс іздеген жұрт­тың қуанышқа кенелер түрі жоқ.

Ғадыл Маханов, заңгер:

– ҚР Еңбек кодексінде жұмыс беру­шілердің шектеу қоюына тыйым салын­ған. Дәлірек айтсақ, ол туралы Еңбек ко­дексінің 7-бабында атап көрсетілген. Онда «1. Әркімнің де еңбек саласындағы өз құқықтары мен бостандығын іске асы­руға тең мүмкіндіктері бар. 2. Еш­кім­ді де өзінің еңбек құқықтарын іске асыру кезінде жынысына, жасына, дене кеміс­тік­теріне, нәсіліне, ұлтына, тіліне, мүлік­тік, әлеуметтік және лауазымдық жағда­йына, тұратын жеріне, дінге көзқара­сы­на, саяси сеніміне, руға немесе текке-топқа, қоғамдық бірлестіктерге қатысты­лы­ғына байланысты ешқандай кемсітуге болмайды. 3. Еңбектің осы түріне тән та­лаптармен айқындалатын не әлеу­мет­тік және құқықтық басымдықпен қор­ғалуға мұқтаж адамдар жөнінде мемле­кеттің ерекше қамқорлығынан туында­ған өзгешеліктер, ерекшеліктер, артық­шы­лықтар мен шектеулер кемсітушілік болып табылмайды. 4. Еңбек саласында кемсітушілікке ұшырадым деп есептейтін адамдар Қазақстан Республикасы­ның заңдарында белгіленген тәртіппен сотқа немесе өзге де орындарға жүгінуге құ­қы­лы» деп жазылған. Бірақ жұмыс беру­шілер тарапынан бұл заң жиі бұзылатыны өтірік емес. Сондықтан бұған заңдық не­гізде шара қолдану қажет деген ұсыныс орынды.

 

2012 жылғы IV тоқсандағы жынысы және жасы бойынша жұмыссыз халық

Автор: Қызғалдақ АЙТЖАНОВА, Қарағанды

http://alashainasy.kz/society/41615/

 

Рубрика: