Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен, Президент жанындағы Шетелдік инвесторлар кеңесі мәжіліс құрды. Кеңестің бұл жолғы 26-отырысына «Қазақстанның 2020 жылға дейінгі инновациялық-технологиялық дамуы» тақырыбы арқау етіліпті. Осыған орай жиынға қатысушылар инвестициялық саясатты жүзеге асыру барысын қарап, Қазақстандағы инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі ой-пікірлерін білдірді, ұсыныс-идеяларын ортаға салды. Бұған қоса, «қазақстандық қамтуды» арттыруға, елге ең жаңа технологияларды трансферттеуге және қосылған құны жоғары өнімдер өндірісін игеруге шетелдік инвесторлардың жәрдемдесу жолдары талқыланды.


Image

Президент жанындағы Шет­елдік инвесторлар кеңесіне 15 жыл толып отыр.
– 15 жыл бұрын Шетелдік ин­весторлар кеңесін құру туралы шешім қабылданды, – деді оты­рысты ашқан Қазақстан Көш­басшысы. – Бұл шешім Ми­нистр­лер кабинетімен, Инвес­тиция жөніндегі мемлекеттік комитетпен, Еуропалық қайта құру және даму банкінің бас­шылығымен ортақ кеңес-консультациялар кезінде туған болатын. Сол кезден бері көп уақыт өтті. Кеңес құрамы да сан өзгерді. Сол 1998 жылы-ақ біз Кеңестің бірінші отырысын Ал­матыда ұйымдастырдық. 4 жұмыс тобын құрдық, оларға елдегі ин­вестициялық климатты жақсарту, инвесторлардың Қазақстан­дағы қызметімен байланысты маңыз­ды мәселелерді қарау міндеті жүктелді.

Елбасы алғашқы кезеңде, Кеңес отырыстарында Қазақстан аумағында бизнес жүргізіп, өн­діріс ұйымдастыруға бел буған шетелдік инвесторлардан көп шағым естуге тура келгендігін еске алды: «Сол жылдары біз кез келген мәселені қарауға мәжбүр болдық: олардың арасында инвес­торлардың шағым-претенция­ларына, қазақстандық шенеунік­тердің жұмысына, салық салу саласындағы заңнаманың өзгеруі­не қатысты және басқа да құ­қықтық тұрғыдағы мәселелер бар еді» деді ол. Содан бері Кеңес 25 рет алқа құрып, ақыл қосыпты. Құрылған кезден бері Шетел­дік инвесторлар кеңесінің құрамы кеңейді. «Мұны мен заңдылық санаймын, өйткені ол халықара­лық қоғамдастық пен шетелдік бизнестің біздің елімізге деген өсіп келе жатқан қызығушылығын көрсетеді. Бұған, сондай-ақ ұдайы ұлғайған шетелдік инвестициялар ағыны да ықпал етуде» деген Қа­зақстан Президенті Кеңес мүше­леріне және бақылаушыларға бір­лес­кен жұмыстағы белсенділіктері және берген ұсынымдары үшін алғысын білдірді. Шетелдік инвесторлар кеңесі­нің жиынына қатысу үшін Еуро­палық қайта құру және даму бан­кінің Президенті Сэр Сума Ча­крабарти Астанаға арнайы ке­ліпті. Ол өз сөзінде Қазақстандағы инвестициялық ахуалды жақсарта түсуге және инновацияларды ендіруге тоспа болуы мүмкін бес бірдей түйінді тұсты атап көрсетіп, оларға қатысты өз рекоменда­цияларын ұсынды. Чакрабарти мырзаның айтуынша, бірінші күр­делі мәселе – «адами капи­талды дамыту». Ол Қазақстанға мамандандырылған оқу бағдарла­маларына салмақ салуға кеңес берді. «Оқу бағдарламаларын қай­та қарап, оларды өмір тала­бы­на жауап тауып отырардай икемді ету керек» деді ЕҚДБ басшысы.

– Екінші қиындық – қар­жылық ресурстарға қолжетімділік, – деген ол елімізде әсіресе, орта бизнестің несие алуда қиындық көретіндігіне назар аудартты. Оның байламынша, инновация­лық кәсіпорындар «арнаулы қар­жыландыруды қажет етеді». Бұл ретте осы еуропалық қаржылық құрылым көмекке келуге әзірлік танытып отыр.
Үшінші проблема, С.Чакра­бар­тидің пікірінше, «қолайлы бизнес ортаны қалыптастыру». Осы орайда ЕҚДБ Еуропа мен Орталық Азия арасында са­лыстырмалы талдау жүргізіпті. Бұл ретте біздің аймақта инно­ва­цияны дамыту жолында алтықабат арқан болып керілген үш кедергі аталды, олар – білім-машықтың жоқтығы, кеденде туатын қиын­дықтар және сыбайлас жемқорлық екен. Төртінші мәселе ретінде «ғы­лым мен өнеркәсіптің ара­сында өзара тығыз байланыстың жоқтығы», ал бесінші түйін ретін­де «мамандандырылған техноло­гияларды ендіру» аталды. Айтқандай, Қазақстан Үкіметі соңғы мәселені шешуге бағыт­талған шараларды қолға алуда. Бұл ретте мысалға, еліміздегі тех­нопарктер базасында 3D тех­нологиялардың дамытыла­тын­дығы жария етілді. Бұл жаңалықты жеткізген Премьердің орынбасары – Ин­дус­трия және жаңа технологиялар министрі Ә.Исекешевтің мәлі­метінше, Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанға 171 миллиард доллар шетелдік инвестиция тарты­лып­ты. Оның 82 миллиарды – ел экономикасына соңғы 4 жылда құйылған көрінеді. Әсет Исекешев қазақстандық ұлттық инновациялық жүйенің алғашқы негіздері 2000-жылдары қаланғандығын айтады. Сол тұста елімізде тиісті заңнамалық тұғыр түзілген, индустриялық-иннова­ция­лық инфрақұрылым қалып­тастырылған, даму институттары құрылған. «Соңғы үш жылда ин­но­вациялық жүйені қайта жүктеу жүргізілді, – деді Әсет Исеке­шев.

Дүниежүзілік экономикалық форумның «Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі» рейтингіне сәйкес, ілгерілеушіліктер бай­қалу­да, Қазақстан Бразилия, Ма­лайзия, Түркия елдері қатарына қосылып, «басқару тиімділігі» және «инновациялар» арқылы ілгері жылжыған елдердің тобына кіріпті. Бұл жерде еліміз бірден 21 тұғырға биікке шығандай кө­терілген: Қазақстан 2011 жылғы 72-орыннан өткен жылы 51 ор­ынға жоғарылады. Әрине, мем­лекетіміз мұнымен тоқтап қалмақ емес.
– Біз Қазақстанды иннова­цияны «экономикалық өсімнің қозғалтқышы» ретінде қарастыра бастауымен құттықтаймыз! – деп, осы мәселенің маңыздылығын атады Азия даму банкінің вице-президенті Лакшми Венката­ча­лам, – Азия даму банкі Қазақ­станның «Стратегия – 2050»-де айтылғанындай, әлемнің озық дамыған 30 елі қатарына кіруін қолдайды. Және біз инновациялар мен кәсіпкерлікті дамыту жолы­мен Қазақстанның бәсекеге қа­білеттілігін арттыруға көмектесуге дайынбыз!
Осы жиында Елбасы Қазақ­станда алып «Венчурлық иннова­циялық қор» құру туралы идеясын жария етті.

– Сіздер білесіздер, – деді ин­весторларға қайырылған Қа­зақ­стан көшбасшысы, – заң бойы­н­ша ағымдағы жылдан бастап, барлық жер қойнауын пайдалану­шылар өздерінің жиынтықтағы жылдық табысының 1 пайызын тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға және зерттеулерге бағыттауға міндетті. Бірақ мұндай жобалар барлығында бірдей бола бермейді. Сондықтан осы қаржы­лар есебінен бастапқы капиталы 200 миллион долларды құрайтын Венчурлық инновациялық қор қалыптастыруға болады деп санаймын, – деген Н.Назарбаев келешекте ол қордың «қоржынын­дағы» қаржысын 1 миллиард дол­ларға дейін жеткізуді қалайтынын айтты. Президент шетелдік инвестор­лар мен әріптестердің белсенді атсалысуымен, осы қорды инно­вациялық жобаларды қаржылан­дыру­дың басты көзіне айнал­ды­руды ұсынды. Мемлекет басшысы бұл қордың «Назарбаев Универ­ситетінің», ақпараттық техноло­гиялар паркінің зерттеулерін, ха­лықаралық жобаларын, сондай-ақ өңірлік инновациялық офистерді қаржыландыратынын» жеткізді. «Бұл қаражаттарды, сондай-ақ G-Global ақпараттық-коммуника­ция­лық алаңы арқылы зерттеу бағдарламаларының кең ауқымын қаржыландыруға да бағыттауға болар еді» деді Елбасы. Өз сөзінде Қазақстан көш­басшысы елімізде «2020 жылға дейінгі Инновациялық даму тұжырым­дамасы» қабылдан­ғандығынан, бұл құжаттың әлемге аты мәшһүр сарапшылардың қатысуымен әзірлегендігінен құлағдар етті. Бұл тұжырымдаманы жүзеге асыру ісі қаражатпен қамтамасыз етілген екен.

– Мемлекетіміздің өркендеуі­нің жаңа белесін – ендігі әзір­ленген «жасыл экономикаға» кө­шу Тұжырымдамасы айқындамақ, – деп сабақтады сөзін Елбасы. – Оны жүзеге асырудың ката­ли­заторларының бірі Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық ма­ман­дандырылған көрмені өткізу болады. Нұрсұлтан Назарбаев осы стратегиялық маңызды құжаттарға өмірге табысты жолдама беру үшін бірқатар жүйелі шараларды қолға алу қажеттігін баса айтты.
– Біріншісі – білім беру жүйе­сін инновацияны керекті кадр­лар­мен қамтамасыз етуге бағдар­лау, – деді ол. – Осында қатысып отырған инвесторлардың көбі білікті жұмыс күшінің жетіспеу­шілігі проблемасына жолықты. Біз халықаралық деңгейдегі білік­тіліктерге ие инженерлік және тех­никалық кадрларға деген қа­жет­тілікті өтеуге тиіспіз. Мұны биз­неспен бірге іске асыру қа­жет. Екінші маңызды бағыт, Мем­лекет басшысының пайымдауын­ша, қазақстандық ғылыми әлеует­ті қажетке жарату болмақ.
– Ғылым саласында ЖОО-лар шешуші рөл атқарады, – деді Президент, – Егер 2010 жылы олар барлық ғылыми-техникалық бағдарламалардың 33 пайызын орындаса, ал бүгінде ЖОО-лар жобаларының 67 пайызы мақұл­данды. Сондықтан ЖОО-ларда қолданбалы және ғылыми-зерттеу бөлімшелерін құруды жалғастыру керек. Рас, қолданбалы, яғни жоба­ларын нақты өмірде пайдалануға болатын ғылымдардың сыртында, іргелі, теория құратын ғылымдар да бар, Қазақстан көшбасшысы олардың да көзден таса, көңілден сырт қалмауын қадап тапсырды: «Біз іргелі жаратылыстану және нақты ғылымдарды да ұмытпауға тиіспіз! Бұл бағыттар қысқа мер­зім­ді келешекте кіріс әкелмейді, бірақ олар отандық өнертабыстар мен ғылыми жаңалықтар үшін негіз болып табылады».

Жиыннан тағы бір жаңалық: Қазақстанда «Назарбаев Универ­ситетіне» бара-бар, ауыл шаруа­шылығы саласына маманданған іргелі ғылым ордасы пайда болуы мүмкін. «Үкімет, инвесторлармен бірлесіп, ауыл шаруашылығы саласында «Назарбаев Универси­теті» үлгісіндегі, әлемдік деңгей­дегі зерттеу университетін құру мәселесін пысықтауы қажет, – деді Президент. – Біз ауыл шаруашылығын және азық-түлік өндірісін дамытудың орасан зор мүмкіндіктеріне иеміз» деген ол әлемдік дәрежедегі ғылым орда­сын Астанадағы С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті негізінде ашуға болатынын қосты. Мемлекет басшысының ұста­нымынша, бұл университеттің ая­сында, «Қазагроинновация» АҚ-ының ресурстарымен бірге, тағы үш құрамдас бөлікті – ЖОО-ны, ғылыми-зерттеу институт­та­рын және тәжірибелік шаруа­шы­лықтарды біріктіру керек. Егер бұл идея сәтімен іске ас­са, жақсы нәтижелер берсе, мем­лекет бұл саламен шектеліп қалмақ емес: «Дәл осы тәсілмен басқа да, мәселен, Алматы энер­гетика және байланыс универ­ситеті базасында – «энерге­ти­калық», ал, Қазақ – Британ уни­верситеті база­сында – «хи­миялық» ғылыми-білім беру кластерлерін құруға болады» деді Н.Назарбаев. Осы тұста Елбасы әл-Фараби атындағы Мемлекеттік сыйлықты тағайындайтындығын мәлімдеді. Ол жыл сайын серпінді ғылыми зерттеулер жүргізген, инновация­лары ендірілген ғалымдарға 7 ата­лым бойынша берілмек. Мемлекет басшысы алғашқы кезде Мем­лекеттік сыйлықтың мөлшері 100 мың доллар болатындығын, ары қарай оның көлемі арттырыла­тындығын жеткізді. Мүмкін, болашақта ол тек сыйақысының көлемі бойынша ғана емес, сондай-ақ маңызы мен мәртебесі бойынша Нобель сыйлығы секілді халықаралық белді марапаттармен теңесер?!

Осыдан «үшінші шара – инновацияға сұраныс тудыру» келіп, туады.
– Зерттеулерге және әзірле­мелерге шетелдік инвесторлар және жергілікті компаниялар тарапынан берілетін тапсы­рыс­тардың Қазақстанда орналасты­рылуын қамтамасыз ету керек, – деп белгіледі Нұрсұлтан На­зар­баев. – Бәлкім, мұны заң жүзінде бекіту қажет болар. Сөзін түйіндей келе, Қазақ­стан көшбасшысы аталған шараларды іс жүзінде жүзеге асыру үшін ортақ міндет қоюды ұсынды: «Мен оны «үш жетілік бастамасы» деп атар едім. Оны бірлесе күш сала отырып, жыл үдерінде жүзеге асыра аламыз. Біріншіден, Қазақстанға ең кем дегенде,әлемдік атағы бар 7 ғалымды тарту. Екіншіден, 7 қа­зақстандық компанияны жоғары технологиялы тапсырыстармен қамтамасыз ету. Үшіншіден, 7 инновациялық старт-ап құруды қолдау» дей келе, Президент Шетелдік инвесторлар кеңесінің жұмыс топтары арқылы осы бас­таманың үйлесімді орындалуын қамтамасыз етуді жүктеді. Жиын соңында Елбасы Ке­ңес­тің келесі отырысының та­қыры­бын ұсынды. Ол қабыл алынды. Мемлекет басшысы Үкі­метке биылғы жылдың қараша­сына дейін жаңа бағдарламаның Тұжы­рымдамасын әзірлеуді және келер жылдың мамырына дейін бағ­дарламаның өзін жасауды тап­сырғанын айтты.

Айхан ШӘРІП

http://www.aikyn.kz

Рубрика: