Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Бір кездері алдына сал?ан алалы жыл?ы, а?тылы ?ойы бол?ан алапаты ас?ардай ауылдарды? б?гін «болаша?ынан» айырылып, «жетім» к?йге т?скені кім-кімні? де шымбайына батады. Т?уелсіздікті берген 90-жылдары ?орасында?ы ?ойын бір б?телке ара??а айырбастап жіберген талай ауыл тіпті адал итсіз ?ала жазда?аны белгілі. М?дениет оша?тары жабылып, ?леуметтік нысандар ?а?ыра?ан кездер де ?тті. Одан беріде «М?дениетті ?олдау жылы», «Ауыл жылы» деп жылдар?а ат ?ойып, айдар та?ып, етек-же?імізді жинап алды?, ?йтеуір.

И?, ш?кір, далада?ы елді? шаруасы шат?ая?тап барып т?зелді. Ауылдан ?ала?а ?дере к?терілген к?шті? де екпіні басылды.

?кініштісі, сол жылдарды? аязы ар?асына батып, басынан ба?ы тай?ан бірнеше ауылды? б?гінгі халі м?з емес. Б?л ауылдарды? 50 адам?а жетпейтін т?р?ыны бар. Б?лар экономикалы? т?р?ыда ?аржыландыру тиімсіз немесе экономикалы?-?леуметтік даму ?уаты т?мен елді мекендер. Ал халы? арасында б?лар?а ?атысты «болаша?ы жо? ауылдар» деген ауызекі термин ?алыптас?ан. Б?л елді мекендер жа?ын орналас?ан ауылдарды? ??рамына ?осылу?а тиіс. ?аза?станда ?азіргі уа?ытта болаша?ы жо? 408 елді мекен бар. Шынды?ында, б?л ауылдар кезінде ?амбасы асты??а, ?орасы мал?а тол?ан берекелі бесік бол?ан шы?ар-ау. Ал енді б?л ауылдарды? заты бол?анымен, аты болмауы тиіс…

Аттары ?мыт болып, картадан ізім-?айым жо?алады. М?ндай ауылдар?а инфра??рылым ж?ргізілмейді, жа?адан мектеп, балаба?ша салынбайды. ?ыс?асы, б?л ауылдар к?лшеден ?а?ылып, к?йінен айырылуы м?мкін… К?шкені к?шіп, к?шпегені к?рші ауылды? талыны? к?ле?кесін сая ?ылып, отына жылынады.

Барлы? н?рсе бюджетке тірелетіні белгілі. Реестрден алынып, картадан жойыл?ан ауыл?а ерте?гі к?ні тиын-тебен б?лінбей, м?лде ?мыт ?алмасына, ?з ?отырын ?зі ?асып ?алмасына кім кепіл?

??ірлік даму комитетіні? т?ра?асы Серік Ж?ман­?а­ринні? айтуынша, ешбір ауыл ?мыт ?алмайды. Еліміздегі ?кімшілік-аума?ты? ??рылым туралы за??а с?йкес ж?мыс орындары бар жерлерге к?шіріледі не жа?ын ма?да?ы елді мекенге ?осылады. Сарапшы мамандарды? айтуынша, не шаруашылы?ы, не ?ндірісі, не суы мен газы, инфра??рылымы жо? ауылдарды к?шіру, бас?а ауыл?а ?осу д?рыс. Себебі м?ндай ауылдар?а инфра­??­рылым ж?ргізу, ?аржы б?лу ?зін-?зі а?тамайды.

Алтай ТАЙЖАНОВ, профессор, ?Р ?леуметтік ?ылымдар академиясыны? академигі, философия ?ылымыны? докторы: 

— Кезінде б?л ауылдар мемлекетті? ?а­жеттілігінен ту?ан болуы м?мкін. Ке?­шар, ?жымшар болды уа?ытында. Ай­да­ла­да малшылар?а ?й салып берген уа­­?ыт­тар да болды. ?азір заман ?згер­ді. На­ры?ты? экономика ?о?ам?а ?з та­лап­та­рын ?ойды. Ке?шар мен ?жым­шарлар ?а­жет болмай ?алды. Ауыл­дарда ?азір мен­шік формасы ?згерген шаруа ?о­жа­лы?тары, жауапкершілігі шек­теулі се­рік­тес­тіктер ж?мыс жа­сай­ды. Т?р?ындары аз, ?ндірісі де, ?сімі де жо? ауылдар мем­лекет ?шін эко­но­микалы? т?р?ыдан тиім­сіз болып ?ал­ды. Ал аз?антай адам ?шін ауыл?а су, газ тарту, б?рібір жар­тылай бос т?­ратын ?леуметтік нысандар са­лу ?зін-?зі а?тамайды. Сонды?тан осы субъек­тив­ті факторларды ескерсек, ауыл­дарды ірі­лендіру, т?р?ындарды ж?­мы­сы, ?н­ді­рісі бар жерге к?шіру ?те д?­рыс. Мы­салы, Атырауда бірнеше ауыл­ды? т?р?ындарын облыс орталы?ына к?­шірді. Керемет! А?т?беде де жайлап к?­шіріп жатыр. Оларды? барлы?ына жап­пай к?мек к?рсетсе жа?сы, біреуін к?­шіріп, екіншісін «к?л болмаса?, б?л  бол» деп ?ал?ан жерінде ?алдырып кет­­сек, б?л реформаны? а?са?ан т?сы осы бо­л­ады. Ша?ын ауылдарды бі­ріктіру ке­рек, орталы?ы етіп бекіткен ауыл­дан б?­рын?ыдай мектеп-интер­нат­тар т?р?ызу керек. 

Біз­­ді? халы?ты? 47 пайызы ауылда т?­ра­­ты­нын, оны? дені ?аза? мемлекетін ??­рай­­тын халы? екендігін ескерсек, бо­ла­ша?ы бар бол­сын, жо? болсын ауыл?а со?­?ан жел­ді? ?тінде осылар отыратынын ес­керу керек. Жел­ді? ?ті демекші, «бо­ла­ша?ы жо? ауыл­дар» ?атарында шекара ше­тіндегі ауыл­дар­ды? болуы да жан?а батады…

?ан?а сі?ген ?асиет бойынша ата?о­нысы, ата­к?лдігін тастап кетпей, отын жа­?ып отыр­?ан бірлі-жарым т?тіндер ?лі де бар­шылы?.

Десек те, болаша?ы жо? ауылдарды бы­­­­лай ?ой?анда, ?азір т?р?ындар саны елу­­ден ?л­де?айда к?п ауылдарды? да ше­ке­сі шыл­­?ып отыр?ан жо?. Мемлекеттен не­сие алып, к?­сібін ?рге домалатып, н?­сі­бін к?­ріп отыр­?ан санаулы отбасылар бол­ма­­са, ауыл т?р­?ын­дарыны? е? байы — есік ал­­дына д?кенін ашып ал?ан екі-?ш «ком­мер­­сант» пен мек­теп­ті? м??алімдері. ?ал­?а­ны ?арттарды? зей­нета?ысы мен ба­ла­ны? ж?рдема?ысына ?а­райды. Болмаса ба­­ла-ша?асымен бес-он мы? те?ге ?шін д?у­­­леттілерді? малын жайлап, суын та­си­ды.

Сондай деймін-ау, б?гінгі 408 ауылды? со?­­па?ына ерте?гі к?ні та?ы 408 ауыл т?с­песіне кім кепіл?  К?лдене?інен созылып жат­­?ан ?шы-?иырсыз ?аза? даласында ті­гінен ?скеніміз — ?р б?рышта ?ылтиып-?ыл­­тиып миллион т?р?ыны бар ?алалар т?р­­?ыз­?а­нымызды? салдарынан ауылды? т?­?ымын т?з­дай ??ртып алмаймыз ба?..

Ерте?гі к?ні к?ліміз шашылмай, отымыз ба­­сылмай ж?рмесін…

К?шкінбай АХМЕТОВ, экономика магистрі: 

 — Ауылдарды к?шіру дегенге ?ар­сы­мын. ?ткен ?асырды? сексенінші жыл­да­ры еліміздегі ?о?амды? к?рес к?­шін бас­та­?ан ?йымдарды? бірі — «Ал­даспан» ?о?амды? бірлестігін ??р­?ан болатынбыз. Осы бірлестік 90-жылдары теміржол стансыларын бе­­лоруссиялы? ?діспен к?шіреміз де­ген саясат?а ?арсы болып, біраз жерге де­йін барды?. Себебі ауыл – барлы? м?­дениетті?, ?лтты? ??н­ды­лы?­та­ры­мыз­ды? ?ясы. Ауылдан ауылды? айыр­ма­шылы?ы жо?. Болаша?ы жо? ауыл бол­мау?а тиіс. Себебі адам бар жерде болаша? та болады. Мен т?р?ан ауыл ?азір жерді? бетінде жо?. Бала­лы­?ымны? елесімен бірге жо? болып кетті. Бір-екі ?й болса да, ?р ауылды? тарихы бо­лады. Оларды картадан алып тас­та­?ан­ша, ?анатын жайып, ірілендіру керек деп есептеймін. Ауылдарды м?н­дай к?йге т?сірген ж?мыссызды? екені белгілі. Оларды? т?р?ындарын ірілеу ауыл?а, ?ала?а к?шіргеннен не пайда? Ол жерде де ж?мыс бере ?ояйын деп отыр?ан ешкім жо?. Керісінше, бес-ал­ты ?й болса да, алдына малын беріп, мал шаруашылы?ын дамыту?а болмас па еді? 

?азіргі болаша?ы жо? ауылды? кейпін ерте? бас?а ауылдар кисе, оларды да кар­тадан сызып тастай береміз бе? Эко­но­ми­калы? т?р?ыдан ал?анда, б?лкім, д?рыс шы?ар, біра? адамзатты? т?р?ыдан ал?анда д?рыс емес… Адам а?ша?а емес, а?ша адам?а ?ызмет етуі керек.

А?т?бе облысы экономика ж?не бюд­жет­тік жоспарлау бас?армасы басты?ыны? орын­басары Н?рлыбек М??ановты? ай­туынша, ?азіргі уа?ытта Еуропа елдерінде ха­лы?ты? аз?антай б?лігі ?ана ауылдарда т?­рады. Біз де ?лемде ?стемдігін ж?ргізіп т?р?ан на­ры?ты? ?атынастар талаптарынан бас тар­та алмаймыз. Деректерге ?ара?анда ?а­зір Еуропа елдерінде халы?ты? 6-7 пайызы ?а­на ауылда т?рады. Бізде — 47 пайыз. «Бі­р­а?, — дейді К.Ахметов, — шетел мен бізді? ел­ді салыстыру?а болмайды. Еуропаны? ауылда т?ратын хал?ыны? ірі ?алаларда ?лкен ?йлері, бірнеше гектар?а созыл?ан жерлері бар. ?рі оларда жол деген м?селе м?лде жо?, бір елді мекеннен екіншісіне кедергісіз ?атынай ереді. Ал бізде олай емес».

А?т?бе облысында ?йтеке би, Бай­?а­нин, Ыр?ыз, Март?к, М??алжар, Темір ж?не Ойыл аудандарында т?р?ыны елу адам­нан аз отыз ша?ты ауыл бар. Жа?ында бо­лаша?ы жо? то?ыз елді мекенде т?ратын 233 адам «Ж?мыспен ?амту – 2020» ба?­дарламасыны? аясында А?т?бе ?аласына к?шіп келді. «Батыс-2» деп аталатын ау­дан­да?ы к?п?абатты ?йлерге ?оныстан?ан 71 отбасы жалдамалы п?тер ?шін айына бес мы? те?ге ?ана т?лейтін болады. Атал­?ан ба?дарлама?а ?атысушыларды? от­басы м?шелерін к?шіру ?шін респу­бли­калы? бюджеттен 6,5 млн те?ге б?лінген. Та­?ы бір ?уаныштысы — к?шіп келген от­ба­сыларды? е?бекке ?абілетті м?шелеріне ж?мыс?а орналасу?а мемлекет тарапынан к?мек беріледі.

Н?рия ?БІЛ?КІМОВА, А?т?бе ?алалы? ж?мыспен ?амту орталы?ыны? директоры:

— «Ж?мыспен ?амту – 2020» ба?­дар­ламасыны? ?шінші ба?ыты бой­ын­ша т?ратын жері бойынша келешекте ж?­мыс?а орналастыру немесе бизнесті да­мыту?а м?мкіндік жо? бол?ан­ды?­тан, ба?дарлама ар?ылы ондай адам­дарды? экономикасы дамы?ан ??ір­лерге к?шуіне м?мкіндік ?а­­­рас­­­тырыл?ан. Міне, ?азір облыс орта­лы?ына 71 отбасы к?шіп келіп отыр. Биыл б?л м?селені жал?астыру ?а­растырылма?ан. М?мкін, алда?ы уа­?ытта келешегі жо? ауылдарды? т?р­?ын­дарын аудан орталы?тарына к?шіру ж?­мыстары ж?ргізілетін болар. 

Ал ?азіргі к?шіп келген т?р?ындарды? т?р­мысы —  жергілікті билікті? жіті ба?ыла­уын­да. ?олдау к?рсетіліп, оларды? ?ала ?міріне бейімделуіне жа?дай жасалма?.

Ал егер ба?дарламаны? ?атысушысы ж?мыс істемей, ?здеріне ?сынып отыр?ан бос ж?мыс орындарынан бас тартса, о?ан берілген ?ызметтік баспана да мемлекетке ?айтарылады. Егер отбасы ба?дарлама?а ?атысудан бас тартып, А?т?беден кетуді ?й?арса, ол ?зіне жола?ы?а берілген суб­си­дияларды да кері ?айтарады.

 

P.S.

Тар ?оныстан ке? шиырды арты? к?ретін ?аза? ?шін ауылды? ж?ні бір б?лек екені белгілі. Т?тіні т?зу бол?анымен, тірлігі ?исы? ауылдарды? экономикалы? тиімді ??ірлерге к?шірілуі д?рыс шы?ар. Біра? баспас?зде жиі к?теріліп ж?рген ?аза?ты? ?лылары ту?ан ауылдарды «бай?амай» «болаша?ы жо?тар» ?атарына ?осып жібермесек болар. Пушкинні? Михайловское, Лермонтовты? Тарханы, Толстойды? Ясная Полянасы секілді ??рметті мекенге айналдыратын елді мекендер бізде де баршылы?. Е? бастысы, картадан ауылды? та?басын алып тастаймыз деп, тарихты ж?тып ?ойып ж?рмейік…

Автор: Мейрамг?л САТАЕВА, А?т?бе облысы

http://alashainasy.kz/main/39677/

 

Рубрика: