Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

оБолат Жүнісбековтің айтуынша, қуғын-сүргін жылдары, тіпті қазақтың ұлы ақыны Абайдың ұрпағын да шарпып өтіп, «Алжир» мұражайына қатысты етіп отыр. 

Болат Жүнісбековтің айтуынша, қуғын-сүргін жылдары, тіпті қазақтың ұлы ақыны Абайдың ұрпағын да шарпып өтіп, «Алжир» мұражайына қатысты етіп отыр. «Жақында біз «Абайдың қуғын-сүргін көрген ұрпақтары» деген арнайы экспозиция аштық. Абай біздің мұра­жайға керек пе? Әрине, керек. Абайдың інісі, ғұлама ақын Шәкәрім Құдайбер­діұлынан бастап, өзінің ұлы Мекаил, жалпы, бірге туғандардан 14 адам қуғын-сүргінге түскен екен. Бұл тарих бетін көрсетуіміз керек. Сол сияқты 50-жыл­дары қуғын көрген Қаныш Сәтбаев, Мұхтар Әуезов, Ермұқан Бекмахановтың өмірлерін неге көрсетпеске?! Біздіңше, бұл мұражайда алдымен қазақтың көрген қорлығы көрініп тұруы керек!» дейді. Өкінішке қарай, біздің ұрпақ әлі де бол­са саяси қуғын-сүргін құрбандары­ның тарих қойнауында қалған тағдырына терең үңіліп, тарихи тұрғыдан бағалап, іштей қорыта алмай жатқан сияқты. Бірақ сарапшылар бұл ұрпақтық парыз­ды орындамай, алға жылжудың қиын­дығын жеткізеді.
Тағы бір айта кетерлік жайт, бүгінде Германия Холокост құрбандарының отбасыларына 2017 жылға дейін 1 млрд доллар көлемінде өтемақы төлеуге ке­лісімін беріп отыр. Ал сталинизм құрбан­дарының бүгінгі ұрпағына Кеңес Ода­ғының мұрагері – Ресей өтемақы төлеуге дайын ба?
Айта-айта жауыр болған мәселе дер­сіз. Бірақ айтарымыз осы. Егерде бұл күні БАҚ басшылары азаматтық танытып, бүкіл ойын-сауықтық бағдарламаларды тоқ­татуға бұйырса, бүкіл мешіттерде шейіт болған­дардың рухына бір мезетте Құран оқыты­лып, дұға жасалса, ірі сауда орта­лықтары іштегі музыканы тоқтатып, ты­ныштық ор­натса, түнгі клубтар бір күнге есіктерін жап­са, бәлкім, әсіресе, жастар­-дың санасына түрмеде атылар алдында суретке түсірілген Әлихан Бөкейхановтың неге танымастай қартайып кеткені, не­ліктен Сәкен Сейфул­линнің арыстай әкесі, інісімен қоса қуда­ланып, үшеуінің аяусыз атылғаны, неге 1930 жылы өлім жазасына кесіліп, 7 жыл бойы «өлем бе, тірі қалам ба, қазақ үшін тағы не істеп үл­герем» деген оймен өмір сүруге мәжбүр болған ірі реформатор, Алаш арысы Ах­мет Байтұрсыновтың қасіретті тағдыры, қай­раткерлігі мен ішкі уайымы ұғынықты бо­лар ма еді?! Бұл – адамның ғана емес, ұлт­тың тағдыры. Сталинизмнің зардабы. Отандық сарапшылар Азалы күнді жал­пыұлттық деңгейде терең ұғыну үшін тәр­биені отбасынан бастаудан бөлек, тарих пәнін қатып қалған сынып партасында емес, «АЛЖИР» (Отан сатқындары әйел­дерінің Ақмола лагері), «Қарлаг» (Қа­ра­ғанды түзеу-еңбек лагері) мұражай-ке­шен­дерімен қатар, жалпы, Алаш арыс­­­тары­на арналған мұражайларда өткі­зу қажет деген бастама көтереді. PhD докторы, мәде­ниеттанушы Жұлдыз Сү­лейменова шетелдің тәжірибесіне сүйене отырып: «Америкада «Холокост» құрбан­дарын еске алу мұра­жайына мұғалім­дері­мен бірге ағылып келіп жатқан оқушы­лар­ды көп көресіз. Себебі оларда мұра­жай+ арқылы білім беру кон­цепциясы бар. Бізге де үлгі боларлық жайт. Жас ұрпақ қа­зақ халқының қандай қай­ғы-қасірет көрге-­нін, қандай жан түршігер­лік азап шекке­нін тек тарих кітаптарынан ғана емес, мұра­жай, мемориалды кешендерден, т.б. біліп өсуі керек. Ол үшін кешенді ша­ралар қол­ға алынып, жер-жерде, облыс орталық­та­рын­да осындай мұражайлар ашылуы тиіс» дейді. Зиялы қауым өкілдері­нің де Алаш қай­раткерлеріне арналған үлкен мемо­риалды ескерткіш орнату қажеттігін көтеріп жүргені белгілі.

– Вашингтон қаласында орналасқан United States Holocaust Memorial Museum – Холокост мемориалды мұражайы маған қатты әсер етті, – дейді Жұлдыз Сүлейменова: «Бұл мұражай холокост тарихын зерттеумен айналысатын аме­ри­калық ұлттық ұйым болумен қатар, Холокостта қайтыс болған миллиондаған адамдардың мемориалды кешені сана­лады. 1993 жылы ашылғаннан бері оны 30 миллион адам келіп көрген. Мені әсер­ге бөлегені – мұражайдағы ақпарат­тың берілу технологиясы. Кіреберісінде мұражай туралы халықаралық алты тілде толыққанды ақпарат тұр. Оның үстіне, мұражайға кіру тегін» дейді. Мәдениет­танушының айтуынша, бізге мұражайлар концепциясын өзгертіп, заман талабына сай технологияларды қолдану қажет. Өз кезегінде Жұлдыз Сүлейменова: «Мен Холокост мұражайындағы Даниель де­ген еврей баласының басынан өткендері­не арналған бөлімді көрдім. Ол 1939 жылға дейін жақсы өмір сүреді, кейін ба­сынан қиындық өтіп, аман қалады. Көр­ген-білгенін бізге баяндап тұр. Холокост­қа дейінгі бақытты балалық шағы, кейін геттоға түсуі, геттоның ережесі, ондағы қорқынышты бөлмелер шынайы көрсе­тілген. Ол жерде жай экспонаттар ғана тұрған жоқ, бәрі де дыбыспен берілген, мәселен, бақытты кезеңі, сыңғырлаған күлкісі, ал қасірет көрген тұсы жан түр­шігерлік дауыстармен безендірілген. Бұл бөлімді аралап болғанша, «жер бетінде осы халықтан артық зардап көрген ұлт жоқ шығар» деген ойға келесің. Мұражай адамның бойында сондай әсер қалды­рады» деп, ойын түйіндейді.
Расында да, біздің мұражайлар әлі де кеңестік сарқыншақтардан арыла алмай келеді. Астанадағы Сәкен Сейфуллин мұражайының директоры Несіпбек Ай­тұлы мұражайларды өзгертетін уақыт жеткендігін, бірақ мұның бәрінің қар­жы­ға барып тірелетінін алға тартады. Қо­ғам қайраткері, тіпті Сәкенді тану­дағы олқылықтарды да өкінішпен жеткі­зеді: «Жастардың көбі Сәкенді қу­ғын-сүргін құрбаны деп түсінбейді. Біздің орталыққа көбіне оның ақындығы мен қайраткерлігі үшін келеді. Бұл – күні де Сәкеннің рухына тағзым ету үшін біздің мұражайға ағылып келген адамдар көп бола қоймас. Көбі «АЛЖИР» мен «Қар­лаг» мұражайларына барады ғой» дей келе: «Бұл күні жастарды мұражайларға апарып, митингілерге қатыстырып, естеліктерді тыңдатсақ, олар бұл датаның маңызын терең сезінер еді. Бұл – қаралы күн. Жастарға дұрыс тәрбие бере білуіміз керек» дейді.
Ал Бейімбет Майлин, Тұрар Рыс­құлов, Темірбек Жүргенов сияқты ұлт саңлақтарының аяулы жарларымен қо­са, 8000-ға жуық әйел отырған кешегі «АЛЖИР» лагері, бүгінгі саяси қуғын-сүргін және тоталитаризм құрбандарына арналған «Алжир» мемориалды мұра­жайының директоры Болат Жүнісбеков мұндай тарихи жерлерге үлкен психоло­гиялық дайындықпен келу қажеттігін айтады:
«Біздің мұражайға келетін адам­дар­дың 99 пайызы риза көңілмен қай­тады»  деп бастайды әңгімесін мұражай дирек­торы: «Біздің жұмысымызда кем­шілік жоқ деп айта алмаймын. Мәселен, мұра­жайды жетілдіріп, тарихи тұрғыдан экс­позицияларын жаңартатын жұмыстар әлі көп. Бірақ халықтың риза болып қайтатыны тек біздің қызметкерлердің жұмысына байланысты емес, екінші жағынан, бұл келуші кісілердің психоло­гиялық тұрғыдан өткеннің қайғысы мен қасіретіне деген құрмет сезімін дайындап келетінінің арқасында. Дайындықпен келген адамдардың бұл мұражайда іштей жүректері қанжылайды» дейді.

 

Кәмшат ТАСБОЛАТ

 

http://www.aikyn.kz/news/view/23310

Рубрика: