Sorry, this entry is only available in Kazakh. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Ауыл шаруашылы?ы саласы, ауыл ?мірі, шаруа ?ожалы?тарыны?  алар орны мен келешегі туралы,

сондай-а? б?гінгі азы?-т?лік проблемаларын шешу жолдарын іздестіру барысын ?зімізді? таби?атымыз?а, жер-суымыз?а, ата к?сібіміз бен салт-сана болмысымыз?а байланысты ?алай реформалау керектігі жайында ж?не  бас?а да кейбір ойларымды «Егемен ?аза?стан» газеті ар?ылы ?алы? о?ырманмен б?ліссем деген ниетпен осы  хатымды редакция?а жолдап отырмын.

«Егемен ?аза?станны?» 2012 жыл­?ы 10 ?азанда?ы н?мірінде ?останай облысы Жангелдин ауданы ?амысты ауылынан жолда?ан е?бек ардагері К.К?рбозовты? «Не істеу керек?» деген ма?ала-хатын о?и отырып, осы не істеу керек деген с?ра?ты та?ы да ?айта­лауды ж?н к?ріп отырмын. К.К?рбозов ?з ма?аласында ?азіргі жастарды? ж?­мыс істемей, жатып ішер жал?аулы??а ?бден бой алдыр?аны туралы, ойланып та, ?ке ретінде к?йініп те жазады. «?азіргі тепсе темір ?зетін дені сау жас­тар ж?мыстан ?ашып, ?йде отырып, ?з баласыны? несібесін жеп отыр. Б?ларды жатып ішер жал?аулар демес­ке амалы? бар ма», депті ол. Ма?алада м?нан бас?а да ауылда?ы біраз м?се­лелерді ?амты?ан.

Елбасымызды? былтыр?ы «Жал­пы­?а Орта? Е?бек ?о?амына ?арай 20 ?а­дам» деген ма?аласы саналы адам?а, жалпы ?аза? ж?ртына ой сал?аны ха?. ?рине, е?бек адамны? б?л д?ниеде ат?ар?ан ?міріні? ?лшемі десе бол?ан­дай. Ал сол е?бекті ?лшейтін, ба?алай­тын, саралайтын, саралап ?ділін шы?а­ратын ?ділетті ?о?ам болуы керек. Ислам дінінде «е?бек бар жерде – иман бар, иман бар жерде – барлы? жа?сы­лы?, ж?ма? бар» дейді. Біра? ?кінішке орай, осы ?сиеттер б?гінгі ?рпа?ты? бойында кемшін. ?йтпесе, жал?аулы?, арамта­ма?­ты?, маск?немдік, наша­?ор­лы?, бірін-бірі алдау, ?зіні? ел-ж?ртын тонап, шетел асу сия?ты имансызды? ?айдан шы?ып жатыр?

К.К?рбозов мырза да айналып келгенде осындай кертартпа мінез­дер­ді? ?аза? бойын жаулап бара жат­?анын айтып отыр. ?азір б?рын?ы ?аза? жо?. Б?гінгі ?аза? ?з малын ?зі ба?уды ?ойды. Оны? бейнетіне шыдамайды, оны ар санайды. К?бісі азын-аула? малдарын елден ?аш?ан-пыс­?ан сырт адам­дарына ба?тырып ?лек.

М?нан б?рын да мен ?зімізді? жергілікті газетіміз «Сарыар?а?а» б?­гінгі ауыл жа?дайы ала?датады, о?ан ?оса су жетпей жат?ан жерлерде Кененбай то?аны сол жерді? т?р?ындарына ?айтарылуы керек деген ма?алалар жарияла?ан едім. Біра? о?ан тиісті органдардан еш?андай жауап бол?ан жо?. Ал т?птеп келгенде, К.К?рбозовты? айтып отыр?андары да, мені? жазып жат­?ан­дарым да бізді? жеке басымызды? шаруасы емес, б?л – б?кіл ?аза? ?о?а­мы­ны? м?селесі. Бізді? жанай?ай­ымыз­ды? бар ма?саты – кешегі Ке?ес ?кіметі ке­зінде б?кіл Ода?ты ауылшаруашы­лы? ?німдерімен ?амтамасыз еткен алып аграрлы ел ?аза?станны? б?рын­?ы жа?­дайын ?алпына келтіруге кіш­кен­тай да болса а?ыл-ке?ес, ?лес ?осу. Б?л ретте біз ауыл шаруашы­лы?ы­мыз­ды мына к?рші ?ытай мемлекеті сия?ты ?з жер-су, таби?атымыз?а, адами ?алып­тас?ан болмысымыз?а, ?дет-??рпымыз­?а лайы?ты реформалау?а тиіспіз. Со­?ан байланысты б?ріміз бірігіп, а?ыл-ой ?осып, іс-т?жірибе алмасып, ?ылы­ми ж?мыстарды пайдаланып ж?мыс ат?аруымыз ?ажет.

«Егемен ?аза?стан» газетіні? тіл­шісі Н?зира Ж?рімбетова ?арында­сы­мыз та­?ы да сол ?останай облысы Ключевой ауылынан жаз?ан «Керемет» (2012 жыл, 24 ?азан) деген ма?алас­ын­да кешегі ж?­ріп ?ткен жолдан айны­ма?ан, адас­па?ан ?ркенді шаруа ?ожа­лы?ы жайында жазыпты. Ма?ала ке­йіп­­кері ??см?­рын же­ріндегі ?озыбай Ома­ров­тар­ды? отбасы сол жердегі ?аза?­ты? а?бас сиы­рыны? т??ы­­мын шы?ара­тын асыл т??ымды мал зауытын таратпай, ?с­тап ?ал?ан. Ал Омаров­тар­ды? ?азіргі к?ні сол жерді? т?р?ын­дарына, хал­?ы­на к?рсетіп жат?ан ?ызметтері расында керемет десе – керемет. Неге бас­?а шаруалар осылардан ?лгі ал­мас­?а? Неге сол же­тістіктерімізді мо­йын­дамас?а?! Неге шетел, м?хит ас­ып, елді? бюджет ?а­ражатын шы?ын­дап ?ша?пен асыл т??ымды мал тасып жатырмыз?! ?зіміздегіні ?лгер­ту­ді? орнына, ?згеге а?ша шашып ж?рміз.

Осы ??см?рын жеріндегі асыл т??ымды мал зауыты сия?ты к?сіп­орын­дар б?рын бізді? облыста да к?п бол?ан еді. Кешегі Жез?аз?ан облысында «Баты?» ?аза?ты? а?бас асыл т??ы­мы, ?ара?анды облысында «?ырды? ?ызыл сиыры», ?.Мы?баев атында?ы с?тті «Просторенский» асыл т??ымы, етті, с?тті м?йізсіз то?ал сарыала сиыр­ларды? т??ымдары да керемет еді ?ой. Сол уа?ыттарда ешкім жана­шы­масты? танытып, асыл т??ымды аталы? б??а­лар­ды сойып, еттерін базар?а шы?арды. Б?л облыста сиырмен ?оса ?ой шаруа­шылы?ы, «Же?іс», «Сарысу» асыл т??ым­ды ?ой зауыттары ж?мыс істеп еді. Олар б?гінде жо?. Б?ларды? б?рі шетелден ?келгендердей емес, ?зіні? жеріне, ауа райына, ма?айында?ы адам­дар?а, ?стау ?діс-т?сілдері мен жем-суына ?йренген малдар. ?азіргі шетелге ж?мсалып жат?ан а?шаларды осы ?з ішіміздегі зауыттарды ?алпына келтіру­ге ж?мса?анда, ендігі ?з ?німдерін бере бастайтын еді. Б?лар да ?з кезінде талай сына?тан ?ткен, жетілген, ?німде­рін жоспарлы т?рде берген малдар болатын.

Бізді? ауданымыз кешегі Жез?аз?ан облысыны? к?леміндегі екі Жезді ж?не ?лытау аудандарынан бірігіп, б?гінде ?лытау ауданы болып отыр. Б?л аудан ш?л, ш?лейт айма?тар?а жатады. Б?­рын б?л екі аудан к?лемінде 15 ке?шар ж?не олар?а к?мекші ?осал?ы жиыр­ма ша?ты мемлекеттік мекеме бол?ан. Кешегі ?лкен аграрлы екі ауданнан ??рал?ан ?азіргі ?лытау ауданын б?гін­де аграрлы аудан деп атау­ды? ?зі ?иын. ?азір о?ай ?діспен туризмді дамыту керек дегенді тауып алды?. Бізді? ?ысы­мыз ?атты, жазымыз ?ыс?а. Бас?а елдердегідей, бас?а жер­лер­дегідей шал­?ып жат?ан к?ліміз, жыл бойы сар­?ырап а?ып жат?ан ?зен-суымыз, жай­?а­лып т?р?ан шырша, ?ара?айы­мыз, к?л бетінде ж?зген а??у-?азымыз жо?. ?йтеуір ?рбір тасымызда тарих бар деу­мен ма?танамыз. Сырттан кісі келсе бар к?рсеткеніміз – Алаша хан, Жошы хан мазарлары. Ал айта берсек, б?лар­ды? ?зі мо??олдар, Шы?­?ыс ханны? т??ымдары. Бізге азатты? алып берген, б?гінгідей егемендікке ?ол жеткізген ?з т?л?аларымыз болса бір с?рі. Б?л мазарларды ?стап т?ру ?шін де ?аншама ?аражат ж?мсалып жатыр. Ал кешегі со?ыс жылдарында жау?а ?ал?ан бол?ан марганец рудасын ?ндіріп, танк, со?ыс техникаларын шы?ару?а шикізат тауып берген Жезді ?алашы?ы б?гін­дері бос т?р. Міне, осы жерге мына ма?айда шашылып жат?ан шаруа ?ожалы?тарыны? ж?н-терісін ??дейтін цехтар салуын с?ра?анда о?ан ??ла? ас?ан ?кім бол?ан жо?. ?азір осы аудан к?лемінде бытырап жат?ан 856 шаруа ?ожалы?ы бар. Ал оларда ?ндіріс кешені, не ?лкен ауылшаруашылы? саласыны? с?т ?ндіру, сауын кешені, ет ??деу цехтары, к?к?ніс жылыжайлары, е? ??ры?анда, мал?а жемазы? дайындау цехтары жо?ты? ?асы.

Б?л ауданда жазда су, ?ыста ш?п тапшы. Жылдан-жыл?а су к?здері де азайып, шабынды? жерлерді? ?рісі тарылып келеді. ?ткен ?араша айында бір байлам ш?п 500-600 те?геге к?те­ріліп кетті. Жездідегі базарда азы?-т?лікті? ба?алары етті? келісі – 1500 те?ге, 1 литр с?т – 200-250, картоп – 80, бір б?лке нан 65 те?ге. Ал 1 тонна к?мір – 9 мы? те?ге, б?л ?ткен жылы 7 мы? еді. Міне, осылайша жылдан-жыл­?а ?ымбаттауда. Мал?а беретін жем, кебекті? 20 келісі 750 те?ге. Мал азы?ы ?ымбатта?ан сайын ?азір ?ала, ауыл т?р?ындары, кейбір шаруа ?ожа­лы?­тары мал басын азайтып, ?ыс?артуда.

?азір ауылдар?а деген к?з?арас б?­рын?ыдай емес, ?ам?орлы? бар. ?ан­шама ?аражат б?лініп жатыр. Біра? осы азы?-т?лік ба?асы неге т?мендемейді, неге т?ра?танбайды? Неге ?нім к?бей­мейді? Міне, осы с?ра??а келгенде б?ріміз де айналып ?тіп, т?лкі б?ла??а салынамыз. ?азір, ??дай?а ш?кір, бас?а салалар елімізде ?сіп, ?ркендеп жатыр. Біраз жетістіктерге ?ол жеткіздік. Біра? д?л осы ауыл шаруашылы?ы саласында солт?стік облыстардан бас?а жерлерде ал?а жылжу жо?. Кейбір аудандарда дала бос ?алды. Ауыл ?лі к?шіп жатыр. Неге б?лай? Осы м?селелерді шешуді? жолын кім іздеп, то?тау салады?

Т?уелсіздікті? ал?аш?ы жылдарында абдырап ?ал?ан ауылдар кім-к?рін­генні? ?олында кетіп, ту-талапай болды. Б?зды?, ?иратты?, таратты?. Осы­ны? б?рін к?збен к?ріп, бастан ?ткіздік. ?мір деген спираль сия?ты дамиды дейді екен к?нек?здер. Ендеше, ?ткенге к?з ж?гіртіп, кеше не істедік, енді не істеуіміз керек, я?ни кешегіден не аламыз, о?ан б?гінгіден не ?осамыз деген а?ыл-то?там?а келу керек. Б?л та?ы­рыпта республика к?ле­мінде ?лкен ?ылыми-т?жірибелік конференция ?т­кізіп, б?л іске ?лкен талдау жасалу керек деп ойлаймын. Ауыл шаруа­шы­лы­?ы саласына б?гінгі ?ылым мен білім­ні? жетістіктерін пайдаланып, б?рын?ы ?з т?жірибемізге с?йене отырып, м?се­лені шешуді? д?рыс жолын б?кіл ел болып, ж?рт болып ?арасты­ру?а тиіспіз. Б?гіндері ?р жерден айтылып жат?ан осы саланы? жа?алы?­тарын, патриот­тарды? ойларын ?ылы­ми іс-т?жірибелік сараптамалардан ?т­кіз­іп, олармен санасу ?ажет. ?азір елімізде ж?мыс істеп жат?ан кен, ?азба саласында?ы м?най, газ алпауыттарын осы сала?а ?атыс­ты­­рып, мемлекет тарапынан іріленді­ріл­ген ?лкен ауылшаруа­шылы? кешен­де­рін, осы саланы? ?ылыми орындарын, мал зауыттарын жетілдіріп, еліміз­ді аг­рар­лы держава?а ?айта айнал­ды­ру­?а тиіспіз. О?ан бізде барлы? м?мкіндік бар.

?адыр ??ЛАХМЕТ,

е?бек ардагері, Б?кілода?ты?

ауыл шаруашылы?ы к?рмесіні?

екі д?ркін же?імпазы.

?ара?анды облысы,

?лытау ауданы

http://www.egemen.kz/

Рубрика: