Sorry, this entry is only available in Казахский For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

 

Бүгін, яғни 1 мамыр – бірлік күні. 130-дан астам ұлттық басын қосып отырған Қазақстан 1995 жылдың наурызында Қазақстан халқы Ассамблеясын құрған болатын. Бүгінде 27 жыл болған Ассамблея  қандай жұмыс атқарады?

Бұл туралы белгілі қоғам қайраткері Жанұзақ Әкіммен тілдескен едік.

Төменде қайраткердің Қазақстан Халқы Ассамблеясы туралы ой-пікірімен бөлісеміз:

Алдыңғы күні Президент Ассамблеяның съезіндеболыпбаяндамасын жасадыАлайда солбұрыңғы қос коммунистік дәуірдегі этикеттен әлішыға алмай жүрміз.

Біріншіден, Ассамблея 1994 жылы құрылдыОған төраға болған Олжас Сүлеймен мен  МұхтарШаханов 1992 жылы Қазақстан Конгресіпартиясын құрды. Сол партиядан кейін Мұхтар Шаханов шығып кетті. Ал 1993 жылдың күзінде ленум жасаймыз деп жиналыс өткізді. Ондағы негізгі мақсат — Қазақстанда 2 мемлекеттік тілдіңболуына әрекет еді. Ол үшін Амангелді  Айталы ағамыз екеуміз қарсы шықтық. Кейін сол партия тарадыБұның дұрыс емес екені 1993 жылы-ақ дәлелденді. Бір елде мемлекеттік бір тіл болу керекСоның орнына 1994 жылы осы Ассамблея деген құрылды.

Әринеол кезде бұл қажет болдыМына әр халықтың басын қосыпбіріктірейік деген ой болды. Жаңадан құрылып жатқан Тәуелсіз ел және экономиканың ең қиын кезеңі еді.Сондықтан да қажеттілік болған боларБірақміне, 1994 жылдан бері 28 жыл өтті.

Содан бері көбісі ана тілінде оқудың орнынаорыс тіліне бейім болыпқазақ тілін оқудыңқажетсіз санады. Енді Мемлекеттік тілге келсеконың дамымай тұрғаны Конституцияның 7 бабында ғана емесМәселе, осы Конституцияның өзіндеОсыдан кейін Ассамблеяға бюджеттенқаржы бөліп, оны бүкіл бір институт қылыпқойды.

Негізінде бұл өзінің миссиясы болсаҚазақстанТәуелсіздік жылдарының бастапқы жылдарысоны атқарып бітірген сияқтыҚазір соңғы 10-15 жылда тек сыннан басқа ештеңе көріп кележатқан жоқСебебіоның миссиясы болмағаннанкейінол жұмыс істемейді.

Индияда 2800 диаспора бар. Бізден көрі 30 есекөпБірақ оларда Ассамблея деген жоқ. Неге? Себебіоларға қажетсізБір шаңырақта 100 қазанкөтеріп,  100 тілде сөйлемейдіСондықтан оныңбәрі мемлекеттік деңгейде 1 тілде сөйлеу керекЕгер Қазақстанды тұрақты мемлекет құруға жете алмағандықтан,  біздің мұсылман ағайындар бас көтеріп жатыр. Сол Қордайда Қазақ тіліноқымаймыз депбіразы көшіп кеткені бар. Сондықтан бұл мәселеге түпкілікті қарау керекБұрыңғы саяси этикетпен емесбұл одан да терең.

Маркстың айтқаны  барсаяси этикетте сатыпалушы да, сатушы да  алданады. Біз осы Ассамблеяны құру арқылы диаспоралардыалдаймыз депөзіміз алданып отырмызҚорытындысында,  Қазақстан мықты Мемлекеткеайнала алмай отырОсылай саясатты жүргізеберсекол айналмайды да. СебебіХалықтардостығының лабораториясы деген Совет үкіметінің жалғасы болдыОл лаборатория не болды? Оның мақсаты — аштықпен қыру. Сол саясаттың жалғасынбіз зардап шегіп отырмызСондықтан ол үшін бюджеттен Қаржы бөлудітоқтату керек.

Дамыған елдердің ешқайсысына қаржы бөліпжатқан жоқОлар жасанды партиялар.

Анау президенттің жанындағы стратегиялықинституттан бастап, 100-ден астамуниверситеттер, ғылыми-зерттеу институттарыбар. Бірақ бəрінің істеп отқаны ғылымменды,гуманитарлық ғылымдарды дамыту емес, тіл-аралық қатынастар тағы басқа немесе мемлекеттік жүйені бекітіп, қоғамдағы тұрақты сақтайтын тақырыптарды шешіп отқан жоқ.

Бəрі тек ана билікті мақтау, жалбақтаумен жүр. Ақсақалдар болса жылына бір беретін ауызашар, Ақорда ма қай жерде соны күзетіп жүр, басқа жұмыс жоқ. Сондықтан ел боламыз десекдіннің мəселесін де қайта қарауымыз керек. Білім мен ғылымдыұлтаралық қатынасты, өркениетті жолға қою керек. Ал біздегі жағдай, қайта керісінше. Егер ертең бір кішкентай қиын кез болса, бомба жарылайын деп тұр, неге? Себебібəрі жасанды мемлекеттік жүйедебізде бəріжасанды.

Бюрократиялық партиялар, коррупциялықэкономика, елді басқарып жүргізетінКонституциямыздың барлығы коррупция. Конституцияның 60%-ы авторитарлық режимнің ұзақ отыруын, мəңгі отыруын сақтау үшін жасалып қойған жасанды дүние, қоғам мен халыққа қарсы істеп қойған қылмыстық жүйе. Осыны түзетуіміз керек.

Соны түзетудің бір саласы міне – Ассамблея. Әр жерде кəсіпкерлер бола ма, басқалай бола ма,қоғамдық ұйымдар ма, жан-жақты көмек беру керек. Театрлар, ұлттық театрлар, кəрістердің, немістердің, тағы да басқа театрларды қаржыландырып отыр. Қазақ театырынан екі есе артық ақша беріп отырБірақ оларда ешкім шулап жатқан жоқ. Сол сияқты көп мəселеге саяси коммунистік тұрғыдан емес, ашық қоғам тұрғысынан қаралғаны дұрыс.

Адам құқығын сақтау керек. БАҚ құралдарының еркін жұмыс жасауына мүмкіндік беріп, қыспалауды қою керек.

Авторитарлық жүйе – өлетін жүйе. МінеУкраина мен Белорусь, Ресейді қараңдарбір жағында Украина, екінші жағында Белоруссия мен Ресей. Бір жағы фашизимге жақын, екінші жағы болашағынан үміт күткен ашық қоғам. Сондықтан бəрі көз алдымызда ғой.

Əңгіменің шындығы солҚазақстанның барлықазаматтарыКонституцияда жазылғанмемлекеттік тілді құрметтеу керекбұл елдіңзаңдарын құрметтеу керекЕгер құрметтей алмаймаБарсын баратын елдерінеЕлдіжердіқазіргіжағдайда бізде елдің иесі жоқБилік иесі боламдейді, бола алмайдыСебебіол халыққасүйенбеген.

Халық біреу, ол — қазақ. Жердіңелдің иесіболмаған соңоның киесі болмайдыОның кез-келгеніқаңғырып келген анау Голощекиннемересі Машкевичтен бастапнеше түрліалаяқтар биледі.

Бүкіл байлығыңабилигіңе солар ие болады.  Сосын сырттан отырып əнеит үредіит болмасаит жоқ жерде шошқа үредіСоның бəрін тыңдапқұл болып салпандап жүресіндер.

Сондықтан Ассамблея дегенді қысқарту керек. 22 жылға дейінгі партиялар алдағы сайлауларғақатыспау керекСебебі олар авторитарлықдиктаторлық режимге қызмет еткенхалықтықанауға қызмет еткенбюрократияның дамуынақызмет еткенкоррупциялық жүйенің өршуінеосылай жұмыс жасаған партиялар.  Парламенттетұрғандардын бəрін таратындарҚалам десеқалсынБірақ бюджеттен бір тиын көмектеспеукерек.

Бірақ мінеатын өзгерттіАлайда затынөзгерткен жоқОндай реформа болмайдыОсыныойлайық! Ел өзіміздікі. “Меккеге кетіп бел  қаларбектер кетіп ел қалар”,-  дейдіБилікте кетедібіркүні тоңқаядыол қалай тоңқаяды? Кәрім тоңқаяма кім біледі енді оны? Немесе қырғыздардыңпрезиденттері сияқтыелден кете ме? Бакиев,Сакиев дегендер сияқты.

Жердің де , елдің де, бəрінің иесі — Қазақ халқыСоны түсіну керек. Ал түсінбейтіндермəңгүрт бола ма, мешки бола ма,  кім боладыСыйламайтындароның қадірін түсінбейтіндеркетсе кетсінБолды, осындай ұстаным болу керек, оны бəрі білу керек ҚазақстандықтардыңЖақсы, аман болайық!

«Адырна» ұлттық порталы

Рубрика: