Жас ?рпа?ты? танымы мен т?рбиесін ?алыптастыруда ?аза? мультфильміні? ат?арар ?ызметі зор. Осы т?р?ыда біз ?аза? анимациясыны? атасы ?мен Хайдаровты? ш?кірті, аниматор ?айыр?али ?асымовты ??гімеге тарт?ан едік.

— Б?гінгі ?аза? мультфильміне к?рермен тарапынан с?раныс бар ма? Маман ретінде ?андай болжам жасайсыз?
— ?лтты? анимация?а к?рермендер тарапынан с?раныс болуы — за?ды ??бы­лыс. Б?л жерде м?селе «б?гінгі ?аза? мульт­фильмдері к?рермендерді? рухани с?­ранысын ?теуде ?ау?ары ?андай?» деген сауал?а келіп тіреледі.
Ертегі таби?атыны? ?зі сананы ?иял-?ажайып ке?істікке шы?арып, арман?а ?анат бітіруде ат?аратын ?ызметіні? орны ерекше. Егер оны? мазм?нын ?лтты? м?дде ?станымдарына негіздей отырып мульт­фильмдер шы?арса? ?тарымыз к?п. Себе­-
бі барлы?ымыз?а м?лім жайт, ?лт келе­-
шегі баланы? т?рбиелік болмысы мен рухын ?а­лыптастыруда жатыр. Ертегілерді экрандауда анимация саласында мынандай ?а?идаларды ескеру ма?ызды: жас м?лшері т?р?ысынан 5-7 аралы?ында?ы балалар?а жа?ылтпаш пен тілашар ерекшелігі бар ж?не хайуанаттар туралы ертегілер; 7-9 жас?а дейінгі балалар?а арнал?ан мульт­фильмдерді? негізі, салт-д?ст?рге ??рылуы керек; 9-13 жас м?лшеріндегі жас?с­пі­рімдерге сюжеттік желі ?лтты? салт-д?ст?р ерекшеліктерін сана?а сі?іретін к?ркемдік ?станымдар?а ??рылып, оны? мазм?ны ?иял-?ажайып ж?не д?ниетанымды? бол­мысты? аясын ке?ітетін ма?сат?а негіз­делгені орынды; 13-16 жас аралы?ында?ы к?рермендерге лиро-эпосты? жырларды? негізін ?сын?ан ма?ызды. Б?л кезе?де жас­тарды? махаббат сезімі мен отанс?йгіштік рухын оятуда лиро-эпосты? жырларда т?нып т?р?ан ??ндылы?тарымыз бар. Ертегіні? к?ркемдік ма?сатыны? ?зі осы ж?йеге негізделген. Осы ж?йені? ?ста­ным­дарымен т?рбиеленген ?рпа?ты? рухани ба?ыты д?рыс ?алыптасады. Ертегіні? т?рбиелік м?ні мен ?ызметіні? ы?палы ы?ылым заманнан осы ма?сатты к?здеген. Б?л ба?ытта т?рбиеленген ?рпа?ты? келе­шегінен салт-д?ст?рін ?стан?ан аналарды?, Отанын сатпайтын жауж?рек азаматтар­ды? шы?атынына к?м?німіз болмайды.
?кінішке ?арай, ?аза? анимациясы б?л ж?йемен ж?мыс жасап жат?ан жо?. Ха­лы?ты? игілігіне ?ызмет ету ?лтты? ??н­ды­лы?ы?ды насихаттаудан басталады. Фоль­клорымызды д?ріптеу, ?лтты? м?ддені ал­ды??ы ?атар?а шы?ару — басты ма?сатымыз. Жа?са? к?шірме жасаудан ешн?рсе ?т­паймыз. Алайда б?л ?рдіс ?азіргі ?нер саласында ке?інен етек алып кетті. «?а­за?­фильм» ж?не жекеленген студияларды? ?німдері орта? ма?сат?а бір-біріне демеу к?рсете отырып халы? игілігіне ?ызмет жаса?анын ?алар едім.
К?рермендер м?селесіне келсек, к?­рермен бар, болады да. Біз к?рермендер жо? деп зар ?а?амыз, алайда оларды? на­зарын аудара алмай отыр?ан ?зімізді? туын­дыларымыз.
Б?гінгі анимация ?ндірісі к?рермен­ні? с?ранысын ?теу м?селелерін шешуде мы­нандай жоспармен ж?мыс жаса?анымыз тиімді. ?ндірісті? 1 жылды? жоспарында 2-3 авторлы? ба?ытта?ы мультфильмдер т?сірілсе ж?не олар халы?аралы? фести­вальдерге ?атысу м?мкіндігіне ие болып, ?аза? анимациясыны? де?гейін танытар еді. Ертегі жанры бойынша 10 минуттан 6-уы игерілсе, 1 жылда біз 1 са?атты? ерте­гілер жиынты?ын болаша??а ?сынамыз. Сондай-а? 13-16 жас?а дейінгі к?рермен­дерімізге толы?метражды фильмдер ?нді­ріске жіберілсе, біз балалар аудиториясы­ны? с?ранысын ?теуге ?абілетті боламыз. Онда да ?р автор ?з туындысыны? к?р­кемдік де?гейі мен сапасын, мазм?ны мен к?рермендер ?ызы?ушылы?ыны? кілтін табуды басты назарда ?стаса, ?з т?л туын­ды­ларымыз?а деген с?раныс артар еді. ?кінішке ?арай, біз б?л жоспармен ж?мыс жасап отыр?ан жо?пыз. Ертегіні? негізін ?ала?андарды? болаша? ?рпа? т?рбиесі мен оны? танымды? д?ниесіні? ?алыпта­суына ба?ытта?ан жоспары бол?анды?ы с?зсіз. Алайда біз осы жоспарды ?з де?­гейінде к?рсете алмай отырмыз. Б?л ма­мандарды? ?абілетсіздігінен емес, ?нді­рістік м?селелерді? к?п жа?дайда ?олбай­лау болып отыр?анды?ынан туындайды.
— Дамы?ан шет мемлекеттермен ?аза? анимациясы б?секелестік де?гейіне к?терілу ?шін арнайы мамандар ?андай ба?дарла­малармен ж?мыс істеуде?
— «?аза?фильмге» Е.Аманшаев басшы­лы??а келгеннен бері ?рлеу ?дерісі бар. Мамандар?а техникалы? ж?не ?аржылы? жа?ынан да барлы? ?олдауды жасалуда. Б?л к?рсеткіш ?лтты? туындыларымызды? ?лемдік ?нер ке?істігіне шы?уына жасалып жат?ан игі м?мкіндіктер.Киностудияда анимация саласы бойынша да Ж.Д?ненов­ты? жетекшілігімен к?ркемдік бірлестік ж?мыс жасайды. «?аза?фильм» б?кіл ?аза? аниматорларыны? шы?армашылы? м?м­кіндіктерін бір киелі ша?ыра?ты? астына біріктіріп, ?лтты? м?дде ма?сатына ?ол­дан?анын, тіпті жеке студияларды? ?сы­ныстарын ?олда?анын ?алар едік. Бізде талантты жас мамандар жеткілікті. Жас­тар?а жол ашу керек. Оларды? ?тымды идеяларын ж?зеге асыру?а, к?сіби шебер­ліктерін басты ма?сат?а ба?ыттау?а ?олдану ?ажет деп ойлаймын.
— ?лемдік анимацияда жа?сылы? пен жаманды? за?дылы?тарыны? ?лшемі ?андай мінездемеде к?рініс табуда? Маман ретінде оны? психологиялы? ы?палы т?р?ысынан ?андай т?жырымдар ?сынасыз?
— Жа?сылы? пен жаманды?ты айыруды ?йрететін е? ?лкен мектеп — ?мір. Жалпы, ?нерде е? бірінші кезекте жа?сылы?ты? адамгершілік ?станымдарында?ы басты ерекшеліктерін насихаттау ?те ?ажет. Жа?сылы? пен жаманды? за?дылы?­-
тарын балалар таным-т?сінігіне анимация м?мкіндіктері ар?ылы ?олдану, ы?пал жа­сау т?сілдері ?рт?рлі ?олданылады. ?азіргі ?лемдік де?гейдегі анимацияда, оны? ішінде, мысал?а, Уолт Диснейді? мульт­фильмдері коммерциялы? м?ддені к?з­дегеннен кейін баланы? психологиясын жаулап алуды? т?сілдерін ?станады. «Том и Джерриді» ?ызы?ты дейміз, алайда ол баланы? санасына ?алай ?сер етеді? Дра­матургия жо?, т?тас іс-?рекетке ??рыл?ан б?л мультфильмде жа?ымды ж?не жа?ым­сыз кейіпкер арасында?ы тартыс бір-біріне т?за? ??ру, зорлы? к?рсету ар?ылы ше­шімін тауып отырады. Жаманды? жа­сауды баланы? санасына насихаттау ?ажет емес. Мысал?а, ?мен а?аны? мульт­фильм­дерін балалар тып-тыныш отырып ?арай­ды, ал «Том и Джерриді» к?ргенде к?ліп шы?ады. Б?л баланы? бойында «?оздыру ?серін» ту?ызады. Жаманды??а к?ліп ?а­рауды ?азірден ?йретпеуіміз ?ажет, кері­сінше, жа?сылы? нышандарын д?ріптеу орынды. Диснейді? «Красавица — чудови­ще» мультфильміне ?арап отырса?, т?нып т?р?ан шаблон. Алайда ішіндегі ?рекет­теріне, оны? к?сіби де?гейіне ?араса?, ?те шебер жасал?ан. Ал бізде Алдар к?седен бас?а кейіпкер жо?. Мені?ше, Алдар к?се д?рыс кейіпкер емес. Оны? болмысты? ерекшелігі жастарды? психологиясына кері ?серін тигізеді. ?азіргі уа?ытта жас­тарды? б?рі Алдар к?сеге айналып кетті. Балаларды соны? іс-?рекеттеріне к?лу ?шін та?да?анымен, ондай кейіпкерді экран­?а ?келуге болмайды. Балаларды? барлы?ы біз ?сын?ан кейіпкерлерге ??­са­?ысы келеді. Неге экран?а ?обылан­дыны? ерліктерін д?ріптемеске?! Жиренше мен ?арашаш с?лу сия?ты кейіпкерлерден неге айырылып жатырмыз? ?мірге Алдар к?се шы??аннан не ?тты??!Барлы?ымыз ?азір ?тірікпен, алдап ?мір с?ріп ж?рген сия?­тымыз. Сонда ?зімізден бас?а кімді алдай­мыз?

М?лдір ?ОЖАХМЕТОВА,
Т.Ж?ргенов атында?ы ?аза? ?лтты?
?нер академиясыны?
«Кинотану» б?ліміні? студенті

«aikyn.kz»

Рубрика: